10 dramat më të mira të 75 viteve të fundit, sipas një renditjeje të re

Pse drama vazhdon të mbajë peshë në kinema

Drama funksionon sepse i afrohet jetës pa doreza. Ajo merr konfliktin familjar, frikën, fajin, ambicien ose humbjen dhe i kthen në rrëfim që ndjehet i prekshëm, shpesh më shumë se çdo zhanër tjetër. Në kinema, kjo do të thotë se një skenë e heshtur mund të vlejë më shumë se një shpërthim i madh. Nuk është rastësi.

Filmat dramatikë që mbijetojnë gjatë zakonisht kanë një gjë të përbashkët: nuk i frikësohen ndërlikimit të personazheve. Ata nuk kërkojnë t’i bëjnë të gjithë të duken të mirë apo të këqij, por t’i paraqesin si njerëz me plagë, zgjedhje dhe pasoja. Kjo i jep publikut një pasqyrë të pakëndshme, ndonjëherë edhe të dhimbshme, por shumë të vërtetë.

Çfarë i dallon titujt që mbeten klasikë

Kur një dramë hyn në kategorinë e klasikëve, zakonisht nuk është vetëm çështje reputacioni. Është shkruar me kujdes, është drejtuar me dorë të sigurt dhe është mbështetur në interpretime që nuk duken si aktorë që “po luajnë”, por si njerëz që po përjetojnë diçka para nesh. Kjo është arsyeja pse disa filma nuk plaken. Ata thjesht ndryshojnë mënyrën si i shikon ti.

Nuk më befason që një renditje e tillë e sheh dramën si themel të kinemasë moderne, sepse edhe sot, kur shikuesit në Tiranë, Prishtinë apo Shkup mblidhen në shtëpi me familjen për një film të fortë, shpesh zgjedhin histori që të lënë me një shije të rëndë, por të pastër. Ato janë filmat që të shtyjnë të flasësh pas fundit. Edhe kjo ka vlerë.

Renditja si kujtesë për një gjini që s’lodhet kurrë

Një listë me dhjetë më të mirat nuk shërben vetëm për të krahasuar tituj. Ajo i rikujton publikut se drama ka qenë gjithmonë terreni ku kinemaja ka provuar forcën e saj më serioze: në trajtimin e karakterit, në ndërtimin e konflikteve dhe në emocionalitetin e pastër që nuk kërkon zbukurime. Për mua, kjo është arsyeja pse këto filma mbeten të lexueshëm edhe pas shumë vitesh. Janë të drejtpërdrejtë. Janë të ashpër. Janë njerëzorë.

Ky lloj klasifikimi gjithashtu tregon se kanoni i dramës nuk është i ngrirë; ai rishikohet vazhdimisht përmes syve të kohës sonë, por pa e humbur lidhjen me veprat që kanë formësuar standardin. Dhe kur standardi është kaq i lartë, çdo renditje e tillë bëhet më shumë se një listë: bëhet kujtesë se pse kinemaja dramatike vazhdon të ketë autoritet, edhe kur ekranet tona janë të mbushura me gjëra më të zhurmshme.

Në fund, kjo përzgjedhje e dhjetë dramave më të mira të 75 viteve të fundit flet për një të vërtetë të thjeshtë: filmi i madh nuk matet vetëm me sa fort dëgjohet, por me sa thellë të prek. Dhe aty drama mbetet ende mbretëresha e qetë, e paduruar, kokëfortë. Ia vlen, besoj, pikërisht për këtë.