Once Upon a Time in America: elegjia e madhe e Sergios Leone
E dalë më 23 maj 1984, «Once Upon a Time in America» mbetet një nga dramat kriminale më ambicioze të kinemasë amerikane. Sergio Leone e ktheu historinë e një gangsteri hebre të epokës së Prohibicionit në një meditim të hidhur për kujtesën, fajin dhe kohën që nuk kthehet më. Me Robert De Niro dhe James Woods në qendër, filmi vazhdon të flasë fort edhe sot.
“Once Upon a Time in America” doli më 23 maj 1984 dhe u shfaq si një nga përpjekjet më të mëdha të Sergio Leone-s për të zgjeruar kufijtë e dramës kriminale. Me një kohëzgjatje prej 139 minutash, filmi ndërton historinë e një gangsteri hebre të epokës së Prohibicionit që kthehet, pas më shumë se tri dekadash, në Lower East Side të Manhatanit dhe përballet me hijet e jetës së vet të dikurshme. Në qendër qëndrojnë Robert De Niro si Noodles dhe James Woods si Max, ndërsa Elizabeth McGovern, Joe Pesci, Burt Young dhe Tuesday Weld e mbushin këtë botë me tension, kujtesë dhe plagë të pashlyeshme. Sot, 42 vjet pas daljes, filmi vazhdon të shihet si një klasik i madh për shkak të ambicies, tonit të tij elegjiak dhe mënyrës si e kthen krimin në tragjedi njerëzore.
Një gangster film që nuk flet vetëm për krimin
Rrallëherë një film kriminal ka qenë kaq i interesuar për kohën që kalon dhe jo vetëm për aksionin që ndodh. Përmbledhja zyrtare e filmit e vendos qartë boshtin e rrëfimit: kthimi i një ish-gangsteri në lagjen ku dikur jetoi, punoi dhe humbi veten. E bën film për kujtesën. Nuk është rastësi që vlerësimet kanë qëndruar të larta: 8.4 në TMDB, 8.3 në IMDb, 86% në Rotten Tomatoes dhe 75 në Metacritic.
Sergio Leone, i njohur për mënyrën si e zgjeroi mitologjinë e Perëndimit në ekran, këtu e zhvendos shikimin drejt Nju Jorkut dhe historisë së komuniteteve që e kanë ndërtuar qytetin me punë, dhunë dhe ëndrra të thyera. Ky ndryshim hapësinor nuk ia zbeh autorësinë; përkundrazi, e bën projektin edhe më të veçantë. Leone nuk e trajton botën kriminale si spektakël të pastër, por si një hapësirë ku nostalgjia dhe krimi rrinë ngjitur me njëri-tjetrin. Pikërisht kjo qasje e mban filmin të gjallë për publikun e sotëm.
Pse mbetet i rëndësishëm për publikun shqiptar
Për publikun shqiptar, filmi ka një rezonancë të veçantë sepse flet për emigracionin, lagjen si identitet dhe kujtesën si barrë. Në Ballkan, ku historia familjare dhe historia e madhe shpesh ndërthuren, një rrëfim i tillë lexohet jo vetëm si krim i organizuar, por si kronikë e humbjes së brezave dhe e rrugëve që të çojnë larg, por edhe pas. Figura e De Niros si Noodles dhe prania e James Woods si Max i japin filmit një dualitet të fortë mes besnikërisë dhe ambicies, dy tema shumë të njohura edhe në kulturën tonë.
Edhe kasti mbështetës është pjesë e rëndësishme e këtij peshe. Prani që nuk shuhet lehtë. Fakti që filmi ka fituar dy çmime BAFTA dhe ka 11 fitore e 13 nominime gjithsej sipas IMDb-së e konfirmon statusin e tij si vepër që ka lënë gjurmë. Sot, “Once Upon a Time in America” mbetet një rast i rrallë kur krimi, historia dhe melankolia bashkëjetojnë në një film që nuk plaket, sepse flet për gjëra që nuk plaken kurrë.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
Jurassic Park, 33 vjet më pas: frika dhe mrekullia që nuk plaken
Kur doli më 11 qershor 1993, Jurassic Park nuk ishte thjesht një film aventurë me dinosaurë; ai ndryshoi mënyrën si publiku e imagjinoi spektaklin kinematografik. Me regjinë e Steven Spielberg dhe një kast që përfshin Sam Neill, Laura Dern, Jeff Goldblum e Richard Attenborough, filmi mbetet sot një klasik i pandarë nga kujtesa e kinemasë popullore.
Lexo më tej
Tropa de Elite, filmi që e shndërroi luftën urbane në tronditje kinemaje
Tropa de Elite doli më 5 tetor 2007 dhe u kthye shpejt në një nga filmat më të debatuar të kinemasë braziliane. Me regji të José Padilhas, drama kriminale ndjek kapitenin Nascimento dhe ekipin BOPE në një Rio të mbërthyer nga droga, presioni institucional dhe dhuna e rrugës. Edhe sot, filmi mbetet i rëndësishëm për mënyrën si e godet publikun me realizëm të ashpër.
Jurassic Park, 33 vjet më pas: frika dhe mrekullia që nuk plaken
Kur doli më 11 qershor 1993, Jurassic Park nuk ishte thjesht një film aventurë me dinosaurë; ai ndryshoi mënyrën si publiku e imagjinoi spektaklin kinematografik. Me regjinë e Steven Spielberg dhe një kast që përfshin Sam Neill, Laura Dern, Jeff Goldblum e Richard Attenborough, filmi mbetet sot një klasik i pandarë nga kujtesa e kinemasë popullore.
Django Unchained: westerni i Tarantinos që mbetet i ashpër dhe i gjallë
Kur doli më 25 dhjetor 2012, Django Unchained e solli Quentin Tarantinon te një western i pamëshirshëm, ku historia e një skllavi të liruar kthehet në kërkim hakmarrjeje dhe shpëtimi. Edhe sot, filmi mbetet një nga titujt më të diskutur dhe më të rishikuar të dekadës, për shkak të stilit, kastit dhe mënyrës si e përzien spektaklin me plagën historike.