“Per qualche dollaro in più”, westerni i Sergio Leone që mbetet i freskët pas 61 vitesh
Në dhjetor 1965 doli “Per qualche dollaro in più”, një nga gurët e çmuar të westernit europian, me Sergio Leonen në regji dhe me Clint Eastwood, Lee Van Cleef e Gian Maria Volonté në qendër të lojës së zymtë të shpërblimeve. Filmi mbetet i rëndësishëm edhe sot, sepse e kthen ndjekjen e një krimineli në duel karakteresh, atmosferash dhe heshtjesh të ngjeshura.
Kur një western hapet me shikime të ngrira, jo me fjalë të shumta, e kupton menjëherë se po hyn në territorin e Sergio Leonës. “Per qualche dollaro in più” doli më 18 dhjetor 1965 dhe sot shihet si një prej titujve që e forcuan mitin e westernit “spaghetti”, me një histori të thjeshtë në dukje, por me tension të ndërtuar me durim dhe elegancë të ashpër. Dy gjuetarë shpërblimesh ndjekin të njëjtin bandit, El Indio. Kaq. Dhe pikërisht këtu nis loja.
Me vlerësime të larta në databazat kryesore dhe me 132 minuta që nuk e shpërndajnë kot frymën, filmi ka mbetur i gjallë sepse nuk mbështetet te rrëmuja, por te përplasja e vështrimeve, ritmit dhe motiveve. Mua personalisht më tërheq pikërisht kjo ekonomi e rrëfimit: Leone nuk e mbush ekranin me shpjegime, por me presion. Në një kohë kur publiku në Tiranë, Prishtinë apo Shkup është mësuar me ritëm të shpejtë, ky film të detyron të rrish, të dëgjosh, të shohësh. Dhe e shpërblen këtë durim.
Çfarë solli Sergio Leone në 1965
Sergio Leone ishte tashmë emër i lidhur me kthesën që po merrte westerni italian, dhe në këtë film ai e çon edhe më tej gjuhën e vet vizuale. “Per qualche dollaro in più” nuk është thjesht histori për një bandit me shpërblim të madh; është një duel i zgjatur mes njerëzish që e matin njëri-tjetrin me kujdes, ndërsa dhuna vjen si një prerje e ftohtë, jo si shpërthim i stërzgjatur. Ky është thelbi i ndikimit të filmit. Ai e bëri heshtjen po aq të rëndësishme sa plumbi.
Kasti e mban barrën me siguri. Clint Eastwood kthehet si Manco, Lee Van Cleef e jep figurën e Col. Douglas Mortimer me një qetësi të tensionuar, ndërsa Gian Maria Volonté e bën El Indion të papërshtatshëm për çdo lexim të lehtë moral. Klaus Kinski dhe Luigi Pistilli i shtojnë botës së filmit një nerv të çuditshëm, pothuaj skeletik, që e bën bandën të duket si trup i çrregullt në lëvizje. Nuk më bezdis aspak që personazhet flasin pak; përkundrazi, kjo i jep secilit peshë, sepse çdo gjest duket i menduar.
Pse mbetet i rëndësishëm sot për publikun shqiptar
Për publikun shqiptar, ky film ka disa arsye të forta për të mbetur i dukshëm. Së pari, është një shembull i qartë se si kinemaja mund ta kthejë një subjekt të njohur, banditin dhe gjuetarin e shpërblimit, në një studim të ftohtë mbi ambicien, hakmarrjen dhe kodet personale. Së dyti, ka atë energji ballkanike të përplasjes së karaktereve që na duket familjare: dy burra në të njëjtin drejtim, por me motive krejt të ndryshme, njësoj si debatet që zgjasin në kafene apo pas darkës në familje. I flet edhe sot një publiku që e njeh mirë tensionin mes nderit dhe interesit.
Filmi mbetet gjithashtu i rëndësishëm sepse tregon sa shumë mund të bëjë një regjisor me kontrollin e formës. Leone nuk nxiton. Ai ndërton pritje, e ngjesh hapësirën dhe e shndërron çdo përballje në ngjarje. Kjo i jep “Per qualche dollaro in più” një jetëgjatësi që kalon përtej nostalgjisë. Për mua, ia vlen të (ri)shikohet pikërisht për këtë arsye: jo si relike e bukur, por si film që ende di të mbajë pezull publikun pa iu lutur me efekte të tepërta.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
Weapons: një mister që i flet frikës kolektive
Kur një klasë humbet pothuajse e tëra në të njëjtën natë, paniku nuk mbetet vetëm në ekran; ai përhapet si zë i ulët në lagje, në familje, në qytet. Weapons e kthen këtë mungesë në motor të frikës dhe dyshimit, duke ndërtuar një horror misterioz që nuk mbështetet te britmat, por te rrëmuja morale që lë pas.
Lexo më tej
Three Billboards Outside Ebbing, Missouri: fuqia e protestës dhe e dhimbjes
Më 1 dhjetor 2017, “Three Billboards Outside Ebbing, Missouri” doli si një dramë kriminale që e kthen zemërimin privat në shpërthim publik. Filmi i Martin McDonagh-ut, me Frances McDormand, Woody Harrelson dhe Sam Rockwell, mbetet i ashpër, i gjallë dhe ende i freskët për mënyrën si trajton padrejtësinë, fajin dhe turmën që shikon nga anash.
True Detective: seriali që e ktheu hetimin në pasqyrë të errët
Kur një hetim policor nis të gërmojë jo vetëm në krim, por edhe në jetën e atyre që e ndjekin, rrëfimi merr peshë tjetër. True Detective, i cili doli më 12 janar 2014, mbetet një serial dramatik e misterioz që shtrihet në disa kohë dhe në disa shtresa morali, duke e bërë ende tërheqës për publikun shqiptar që kërkon thriller me nerv dhe thellësi.
The Wire: seriali që e ktheu Baltimoren në hartë morale
Kur një serial kriminal arrin të shpjegojë jo vetëm krimin, por edhe sistemin që e mban gjallë, ai del nga korniza e argëtimit dhe hyn në territorin e klasikëve. The Wire, që doli më 2 qershor 2002, e bëri pikërisht këtë: e pa Baltimoren si një mekanizëm ku policia, droga dhe institucionet ushqejnë njëra-tjetrën. Sot mbetet po aq i mprehtë, sepse nuk merret me efektin, por me rrënjën.