Si u ringjall ‘Pakeezah’, epika që sfidoi edhe negativin e shkrirë

Një hyrje që dukej si skenë ceremoniale

Sipas Variety, mbërritja e kopjeve të filmit në Maratha Mandir nuk ishte një transport i zakonshëm, por një hyrje e orkestruar me madhështi të rrallë. Turmat u mblodhën përjashta, policia u detyrua të frenonte lëvizjen dhe atmosfera kishte një ton pothuajse mbretëror. Kjo nuk më çudit aspak kur mendoj për mënyrën si publiku në Tiranë apo Prishtinë ende i pret disa premiera si ngjarje familjare, ku fjala për një film përhapet nga një rreth shokësh te tjetri shumë më shpejt se çdo fushatë reklamuese. Këtu fillon miti.

Rëndësia e kësaj skene është se ajo e kthen kinema-në në ritual. Jo thjesht në argëtim. Në kujtesën e kinemasë indiane, Pakeezah është lidhur me një histori prodhimi që ka mbajtur mbi vete edhe barrën e pritjes së gjatë, edhe peshën emocionale të dy emrave qendrorë që Variety i nxjerr në plan të parë. Për mua, kjo është arsyeja pse rrëfime të tilla jetojnë më gjatë se sezoni i premierave. Ato kthehen në gojëdhëna.

Pse ‘Pakeezah’ mbetet më shumë se një titull i famshëm

Variety e përshkruan filmin si një epikë indianе me histori të trazuar, dhe titulli i vetë shkrimit sugjeron se edhe kur materiali fizik dëmtohet, reputacioni dhe trashëgimia nuk zhduken. Kjo është mënyra se si disa filma mbeten të pranishëm në kulturë: jo vetëm për shkak të ekranit, por për shkak të fatit të tyre. Kamal Amrohi dhe Meena Kumari janë përmendur prej kohësh mes figurave që kanë lënë gjurmë të thella në kinemanë indiane, ndaj çdo lajm për ta vjen me një lloj peshe të veçantë historike. Nuk është thjesht nostalgji.

Mua më duket interesante që lajmi nuk e trajton këtë si një kuriozitet të izoluar, por si një histori të restaurimit simbolik. Edhe vetë ideja se negativi mund të jetë shkrirë, ndërsa legjenda jo, funksionon si metaforë e fortë për mënyrën si publiku ruan filma të caktuar në kujtesë kolektive. Në Ballkan e njohim mirë këtë logjikë: disa vepra përmenden me një respekt pothuajse familjar, sikur i përkasin shtëpisë së të gjithëve. Dhe kur kjo ndodh, filmi del nga arkivi.

Çfarë thotë kjo histori për trashëgiminë filmike

Brenda kufijve të fakteve që jep Variety, çështja e Pakeezah nuk është vetëm ajo e një premire të bujshme, por e një rikthimi që i dha filmit statusin e një ngjarjeje kulturore. Përmendja e policisë, bandave ushtarake dhe turmave e tregon qartë se nuk bëhet fjalë për një shfaqje të zakonshme, por për një moment ku kinemaja u shndërrua në spektakël publik. Dhe kjo, besoj, është pjesa që e bën lajmin të qëndrojë.

Për lexuesin shqiptar, sidomos atë që e njeh peshën e sallës së errët dhe të bisedave pas filmit në familje, ky tregim ka një jehonë të afërt. Nuk ka rëndësi nëse je në Shkup, Tiranë apo Prishtinë: kur një film bëhet mit, njerëzit nuk flasin vetëm për atë që panë, por edhe për mënyrën si ai mbërriti deri tek ta. Pakeezah duket se është pikërisht ky rast. Një film që nuk u dorëzua bashkë me materialin e tij.

Burimi: Variety