Metropolis: kur e ardhmja u shpik me hijen e së kaluarës

Kur forma nuk është zbukurim, por gjuhë

Si film dramatik dhe sci-fi, Metropolis funksionon mbi një ekuilibër të pazakontë: ai është njëherësh spektakël dhe paralajmërim. Fritz Lang e trajton qytetin si personazh më vete. Hapësirat monumentale, kontrasti mes sipërfaqes elegante dhe nëndheut mekanik, dhe ndjesia e një bote të organizuar si makineri e madhe, i japin filmit një ton solemn, pothuaj mitologjik.

Regjia e Langut nuk kërkon t’i afrohet realitetit të përditshëm; përkundrazi, e shtyn filmin drejt alegorisë. Prandaj Metropolis lexohet lehtë edhe sot, sepse nuk mbetet i mbyllur te koha e vet, por i drejtohet çdo epoke që ka menduar se teknologjia, më vete, mund të zgjidhë gjithçka. Në fakt, filmi e vë pikërisht këtë besim nën dyshim. Qyteti i tij i ardhshëm është i madh, i organizuar dhe i pamëshirshëm; estetika mbresëlënëse nuk e zbut dot ankthin që prodhon.

Toni është i rëndë, vizionar dhe herë-herë pothuaj profetik. Ka teprime, por funksionon. Nuk kemi të bëjmë me një rrëfim të ftohtë teknologjik, por me një legjendë moderne, ku konfliktet shoqërore marrin trajtë pamore dhe ideologjike, duke u bërë të lexueshme përmes çdo imazhi. Pikërisht këtu qëndron madhështia e tij: në aftësinë për ta kthyer idenë e pabarazisë në arkitekturë, lëvizje dhe ritëm.

Një fabul klasike, por ende shqetësuese

Përmbledhja zyrtare e filmit është e qartë, por filmi vetë është shumë më i pasur se kaq. Ai nuk kënaqet me ndarjen e thjeshtë mes të mirëve dhe të këqijve. Në qendër qëndrojnë figura që përfaqësojnë forca të ndryshme — Freder Fredersen, Maria, Johann 'Joh' Fredersen dhe C.A. Rotwang — të cilat, secila në mënyrën e vet, e shtyjnë konfliktin përpara. Rotwang, Josaphat dhe The Thin Man. Kasti i drejtuar nga Gustav Fröhlich, Brigitte Helm, Alfred Abel, Rudolf Klein-Rogge, Theodor Loos dhe Fritz Rasp e përforcon këtë botë si një sistem karakteresh që duken më të mëdha se jeta.

Brigitte Helm, në veçanti, mbetet figurë kyçe e identitetit të filmit. Roli i saj si Maria dhe si The Machine Man e shtyn Metropolis-in të lëvizë vazhdimisht mes shpresës dhe frikës, mes humanes dhe mekanikes, duke i dhënë filmit tension të pandërprerë. Kjo dyzim është thelbi i gjithë veprës. Edhe kur historia ndjek linjën e pajtimit, filmi nuk e humb kurrë ndjesinë e kërcënimit të brendshëm. Renditja shoqërore mund të shkëputet, por edhe pajtimi kërkon çmimin e vet.

Për kë mbetet i domosdoshëm

Metropolis nuk është film për ata që kërkojnë ritëm të shpejtë apo narrativë të thjeshtuar. Për shikues të duruar. Është për dashamirët e historisë së kinemasë, për ata që duan të kuptojnë nga erdhën shumë prej gjuhëve vizuale që sot i marrim të mirëqena, dhe për këdo që gjen ende shqetësuese pyetjen se çfarë ndodh kur qyteti i shërben vetëm një pakice.

Në një kontekst ballkanik, filmi lexohet edhe si kujtesë e hidhur e pabarazisë së strukturave shoqërore: lart dhe poshtë, qendra dhe periferia, ata që urdhërojnë dhe ata që mbajnë barrën. Prandaj mbijetesa e tij nuk është thjesht estetike. Ai vazhdon të na prekë sepse i flet një përvoje kolektive shumë më të gjerë se koha kur u xhirua.

Verdikti im

Metropolis është një nga ato vepra që e justifikojnë plotësisht statusin e tyre klasik. Nuk është thjesht film i rëndësishëm historikisht; është film që ruan ende fuqi vizuale dhe ideore. Po, fuqia e tij ndihet qartë. Fritz Lang ka ndërtuar një botë që nuk e shikojmë vetëm, por e lexojmë si paralajmërim.

Nëse kërkoni një klasik që lidh imagjinatën e së ardhmes me ankthin social të së tashmes, ky është titull që ia vlen të rishikohet. Jo si relike, por si film që ende pyet: kush e ndërton qytetin dhe kush e paguan çmimin e tij?

• Regji vizionare dhe ikonike nga Fritz Lang.
• Premisë e thjeshtë, por me peshë të madhe shoqërore.
• Estetikë monumentale që mbetet e paharrueshme.
• Një klasik që ende flet për pabarazinë dhe pushtetin.

Vlerësimi im: 4.5/5 yje