Jojo Rabbit: satirë e hidhur për luftën dhe pafajësinë

Një djalë, një botë e mbyllur, një çarje në bindje

Premisa është e thjeshtë, por e ngarkuar me tension moral: Jojos, një djalë i vetmuar gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore, i përmbyset bota kur zbulon se e ëma po fsheh një vajzë hebreje në shtëpi. Ndërkohë, ai ndikohet nga një version imagjinar, qesharak dhe i çmendur i Adolf Hitlerit, i cili mishëron propagandën, frikën dhe gabimin e rritur brenda një mendjeje fëmijërore.

Kjo situatë krijon një konflikt që filmi e shfrytëzon me zgjuarsi: Jojo nuk e përjeton luftën si ushtar apo si strateg, por si fëmijë që mëson botën përmes gënjeshtrës së përditshme. Në atë kuptim, filmi nuk e përdor historinë vetëm si sfond, por si mekanizëm për të treguar se si urrejtja futet ngadalë në mendje, pastaj nis të përplaset me ndjeshmërinë njerëzore.

Regji me dorë të lehtë, por jo me zemër të lehtë

Taika Waititi e drejton filmin me një instinkt të qartë për ekuilibrin: ai nuk e lë ironinë të bëhet cinike, as dhimbjen të bëhet predikim. Ky është ndoshta sekreti më i madh i Jojo Rabbit: toni i tij lëviz vazhdimisht mes absurdit dhe brengës, duke e bërë shikuesin të qeshë e pastaj të ndalojë për një çast, si dikush që kupton se sapo ka qeshur me diçka shumë më të rëndë sesa dukej në pamje të parë.

Zhanri komedi-luftë-dramë, në letër, mund të duket si një kombinim i rrezikshëm. Por këtu ai funksionon sepse filmi nuk e trajton luftën si dekor, por si ambient të deformuar ku propaganda ka zë, ndërsa pafajësia kërkon çarje për të marrë frymë. Waititi e mban ritmin të gjallë, por pa e humbur kurrë qëllimin emocional: të tregojë se çfarë ndodh kur fëmijëria përplaset me një ideologji të egër.

Kasti e mbështet këtë lëvizje të vazhdueshme mes qesharakes dhe të dhimbshmes. Roman Griffin Davis mban mbi supe boshtin emocional të historisë si Jojo, Thomasin McKenzie i jep peshë figurës së Elsa-s, Scarlett Johansson e ngroh filmin me praninë e Rosie-t, ndërsa Taika Waititi, Sam Rockwell dhe Rebel Wilson kontribuojnë me figura që e zgjerojnë tonin satirik të filmit.

Pse mbetet i rëndësishëm sot

Rëndësia e Jojo Rabbit sot nuk lidhet vetëm me temën historike, por me mënyrën si flet për ndikimin e propagandës dhe për nevojën e njeriut për të rifituar empatinë. Në një kohë kur narrativat e mbyllura, frika nga tjetri dhe manipulimi i bindjeve vazhdojnë të jenë të pranishme në forma të ndryshme, filmi mbetet çuditërisht aktual. Ai nuk jep leksione të drejtpërdrejta; më shumë të shtyn të mendosh se sa lehtë mund të mësohesh me të gabuarën kur ajo vishet si normalitet.

Edhe nga këndvështrimi ballkanik, filmi ka një rezonancë të veçantë. Ne jetojmë në një hapësirë ku kujtesa historike, identiteti dhe propaganda shpesh përplasen me njëri-tjetrin. Jojo Rabbit e bën këtë përplasje të dukshme pa u bërë i rëndë në mënyrë akademike; ai zgjedh ironinë si mjet, por humanizmin si synim.

Për kë është ky film?

• Për ata që pëlqejnë komeditë me nëntekst të fortë dhe humor të zi.
• Për shikuesit që duan filma lufte të parë nga një kënd i pazakontë.
• Për ata që vlerësojnë historitë për rritjen, bindjen dhe ndërgjegjen morale.
• Për këdo që kërkon një film të guximshëm, por emocionalisht të hapur.

Verdikti: i çuditshëm, i guximshëm dhe i paharrueshëm

Jojo Rabbit nuk është filmi që i kënaq të gjithë në të njëjtën mënyrë, dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron fuqia e tij. Ai merr një temë të rëndë dhe e shndërron në një përvojë të lëvizshme, të pakëndshme në vendet e duhura dhe prekëse kur duhet. Nuk është thjesht satirë për nazizmin; është një film për mënyrën si njeriu mëson të shohë tjetrin si njeri.

Në fund, mbetet një vepër që ia vlen të (ri)shihet jo sepse është e përsosur, por sepse ka guximin të jetë ndryshe dhe, në dallim nga shumë filma më të sigurt, arrin të lërë pas një jehonë të gjatë.

Vlerësimi im: 4/5 yje