12 Years a Slave: kujtesa që nuk zbehet
Në një film si “12 Years a Slave”, dhuna nuk vjen vetëm si akt brutal, por si sistem që e shtyp njeriun ditë pas dite. Steve McQueen e ndërton historinë e Solomon Northup me një qetësi të ftohtë që të lë pa frymë, ndërsa Chiwetel Ejiofor e mban filmin mbi shpatulla me dinjitet të rrallë. Edhe sot, kjo dramë historike mbetet një nga ato vepra që nuk shikohen lehtë, por mbeten gjatë në mendje.
Një hapje që të shtrëngon grykën
Ka filma që të afrohen ngadalë dhe pastaj të godasin. 12 Years a Slave hyn pikërisht në këtë kategori: nuk e përdor zhurmën për të tronditur, por e ndërton tmerrin me durim, me një ritëm që të detyron të qëndrosh përballë çdo fytyre, çdo heshtjeje dhe çdo akti poshtërimi. Mua personalisht më la me atë ndjesi të rëndë që nuk të largohet menjëherë, sepse filmi nuk kërkon thjesht reagim emocional; ai kërkon vetëdije.
Është një vepër që e mban shikuesin në tension pa bërë shumë llafe. Dhe kjo është fuqia e saj.
Rruga e Solomonit, pa zbukurime
Sipas përmbledhjes zyrtare, filmi ndjek Solomon Northup, një burrë me ngjyrë i lirë nga Nju Jorku, i cili rrëmbehet dhe shitet në skllavëri në Shtetet e Bashkuara para Luftës Civile. Prej andej, historia e tij shndërrohet në një odise të dhimbshme mbijetese, ku mizoria bashkëjeton me momente të rralla njerëzie, dhe ku qëllimi nuk është vetëm të qëndrosh gjallë, por të mos e humbësh dinjitetin.
Kjo premisë ka një qartësi të frikshme. Nuk ka nevojë për kthesa artificiale, sepse vetë fakti historik mjafton për të krijuar peshë dramatike. Dhe filmi e përdor këtë peshë me një seriozitet që, për mua, e bën të ndihet më shumë si dëshmi sesa si spektakël.
Steve McQueen e zgjedh qartësinë e dhimbshme
Regjia e Steve McQueen-it mbështetet te kontrolli. Ai nuk e trajton historinë si melodramë të lehtë për konsum, por si një përballje të gjatë me një realitet që e ka formësuar një epokë të tërë. Tonaliteti është i ashpër, i përmbajtur dhe i qëndrueshëm; pikërisht kjo e bën film më të fortë. Kur një film e shmang manipulimin e dukshëm, ai fiton besueshmëri. Këtu, McQueen nuk e lëshon kamerën nga dhimbja, por as nuk e zbukuron atë. E lë të flasë vetë.
Zhanri dramatik dhe historik punon mirë sepse filmi nuk e sheh historinë si dekor. Ajo është vetë trupi i rrëfimit. Dhe këtë e ndien në çdo skenë. Në një sallë në Tiranë apo Prishtinë, ku publiku shpesh kërkon ritëm e qartësi, ky film do të dukej i rëndë në mënyrën e vet më fisnike: kërkon durim, heshtje dhe vëmendje të plotë. Nuk është për t’u parë me njërin sy te telefoni. Jo fare.
Interpretimet që e mbajnë peshën
Chiwetel Ejiofor, si Solomon Northup, e bart filmin me një qetësi të brendshme që bëhet gjithnjë e më e çmuar sa më shumë që historia e shtyp atë. Nuk luan vetëm vuajtjen; luan rezistencën. Kjo është dallimi. Përkrah tij, Michael Fassbender si Edwin Epps sjell një prani kërcënuese dhe të pakëndshme, ndërsa Lupita Nyong'o si Patsey e kthen dhimbjen në një prani që nuk harrohet lehtë. Benedict Cumberbatch, Paul Dano dhe Sarah Paulson e plotësojnë këtë botë me figura që e tregojnë sistemin nga kënde të ndryshme.
Mua më mbeti veçanërisht ajo ndjesi se filmi nuk kërkon “heronj” në kuptimin klasik. Ai kërkon njerëz të vendosur në një makineri çnjerëzore. Dhe aty qëndron edhe forca e tij etike.
Pse ky film nuk plaket lehtë
Me vlerësime shumë të larta në platformat kryesore dhe me një reputacion që ka mbetur i fortë që prej daljes në vitin 2013, 12 Years a Slave është bërë një prej atyre filmave që kthehen sa herë flasim për historinë, kujtesën dhe mënyrën si kinemaja përballet me padrejtësinë. Për një retrospektivë sot, ai nuk funksionon vetëm si dramë historike, por edhe si provë se sa shumë mund të arrijë një film kur nuk i frikësohet së vërtetës së vet.
Shpesh në Ballkan na pëlqen të themi se filmi “të fut në mendime”. Ky është shembulli i pastër i atij rasti. Nuk të jep rehati. Të kërkon durim. Dhe pikërisht aty fiton.
Për kë është kjo dramë
Ky titull i shkon më shumë atij shikuesi që kërkon kinema serioze, jo argëtim të lehtë. Është për ata që vlerësojnë regji të disiplinuar, interpretim të fortë dhe histori me barrë morale. Nëse dikush kërkon ritëm të shpejtë, zhurmë apo arratisje të lehtë, ky film mund t’i duket i ashpër. Por nëse dikush do një vepër që e trajton historinë me dinjitet dhe pa stërhollime boshe, atëherë këtu ka shumë për të marrë.
Unë vetë do ta quaja një film që kërkon përkushtim, por e shpërblen atë me një mbresë të thellë. Nuk është kënaqësi e lehtë. Është përballje.
Verdikti im
12 Years a Slave mbetet një klasik modern i kinemasë historike, sepse e bën të kaluarën të ndihet urgjente edhe sot. Steve McQueen e mban rrëfimin të ngjeshur, aktorët e japin me peshë, dhe filmi i shmanget çdo sentimentalizmi të panevojshëm. Për mua, është një nga ato vepra që ia vlen të rishihen jo për rehati, por për ndërgjegjësim.
Është film i vështirë. Po. Por edhe i domosdoshëm.
- Vlerësimi: ★★★★½
- Forca kryesore: regji e disiplinuar, aktrim i fuqishëm, peshë historike e madhe
- Dobësia kryesore: intensiteti i tij emocional mund të lodhë shikuesin
Pikat e forta
- Regji e kontrolluar dhe e ashpër.
- Chiwetel Ejiofor mban peshën dramatike.
- Lupita Nyong'o dhe Michael Fassbender spikasin.
- Ka forcë historike dhe morale që mbetet.
Pikat e dobëta
- Ritmi i rëndë mund të lodhë.
- Dhuna emocionale është e vështirë për disa shikues.
- Nuk ofron shumë lehtësi apo pushim narrativ.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
Gran Torino: filmi i Eastwoodit që mbeti i fortë
Kur një veteran kokëfortë dhe një adoleshent fqinj përplasen rreth një Gran Torinoje të vitit 1972, Clint Eastwood ndërton një dramë të ashpër, të ftohtë në sipërfaqe, por të mbushur me tension moral. Filmi i vitit 2008 doli më 12 dhjetor 2008 dhe edhe sot mbetet një nga rolet më të kujtuara të Eastwoodit, pikërisht sepse flet për fajin, paragjykimin dhe mundësinë e ndryshimit.
Lexo më tej
Hannibal (2013): elegancë e errët që nuk plaket
Me Hannibal, Bryan Fuller ndërtoi një serial krimi që s’ka interes të vrapojë pas ritmit të zakonshëm televiziv. Ai ecën ngadalë, me hijeshi, dhe e kthen mizorinë në estetikë të ftohtë që të ngel në mendje. Për mua personalisht, forca e tij është se nuk kërkon vetëm t’i shohësh vrasjet, por t’i ndjesh si prishje të brendshme.
Ladri di biciclette: kur një biçikletë peshon sa një jetë
Në Romën e pasluftës, një biçikletë nuk është thjesht mjet pune; është buka e përditshme, dinjiteti dhe shpresa që mbahet me dy rrota. Vittorio De Sica e kthen këtë humbje të vogël në një dramë të madhe njerëzore, ku një baba dhe djali i tij ecin nëpër qytet me ankth, turp dhe zemërim që rritet hap pas hapi.
Severance: kur zyra bëhet labirint i mendjes
Me një ide që të ngjitet menjëherë në lëkurë, Severance e kthen rutinën e zyrës në një thriller psikologjik ku identiteti çahet më dysh. Seriali i Dan Ericksonit ndërton një botë të ftohtë, të pastër dhe tmerrësisht të njohur, ndaj edhe sot mbetet një nga ato tituj që të ndjekin gjatë pas episodit të fundit.