Akira: makina, frika dhe shpërthimi i Neo-Tokyos
Në një Neo-Tokyo të trazuar, një projekt sekret ushtarak e kthen një anëtar bande motoristësh në një kërcënim të pakontrollueshëm, dhe filmi e shndërron këtë premisë në një stuhi ngjyrash, zhurmash dhe ankthi. Tani, 38 vjet pas daljes së tij, Akira mbetet një klasik që s’plaket lehtë: i ftohtë, i egër dhe i çuditshëm në mënyrë magnetike.
Një motor, një qytet, një frikë që rritet
Ka filma që hapen me zhurmë dhe mbyllen në kujtesë. Akira bën pikërisht këtë, vetëm se e çon gjithçka një hap më tej: e kthen energjinë e një bande motoristësh, ankthin urban dhe hijen e një projekti sekret ushtarak në një përplasje që duket sikur po ndodh brenda vetë betonit të qytetit. Mua personalisht, ky kombinim më kap menjëherë. Nuk të lë të rehatohesh.
Premisa është e thjeshtë në sipërfaqe, por e rëndë në efekt. Një projekt i fshehtë ushtarak rrezikon Neo-Tokyon kur e shndërron një anëtar bande në një psikopat psikik të shfrenuar, dhe vetëm dy adoleshentë me një grup psikikësh mund ta ndalin. Kaq mjafton për të kuptuar drejtimin: tension i vazhdueshëm, përshkallëzim dhe një ndjenjë se qyteti po humb kontrollin mbi veten. Dhe kjo ndjesi, sot, s’duket aspak e vjetruar.
Neo-Tokyo si organizëm i sëmurë
Si regji e Katsuhiro Otomos, filmi mbështetet te një botë që nuk kërkon t’i shpjegohet gjithçka me dorë. Ai ndërton një hapësirë të gjallë, të rrëmujshme dhe të frikshme, ku teknologjia, banda e rrugës dhe autoriteti ushtarak përplasen pa pushim. Zhanri animacion, sci-fi dhe aksion nuk janë këtu thjesht etiketa; janë tri shtylla që e mbajnë filmin në tension të vazhdueshëm.
Ritmi i tij është i ashpër, por jo i pafuqishëm. Ka energji adoleshente në lëvizje, dhe një ftohtësi pothuaj klinike në mënyrën si projekti sekret i shndërron trupat dhe mendjet në terren eksperimentesh. Kjo më kujton atë ndjesi që e ke kur sheh një qytet të mbingarkuar, si Prishtina apo Tirana në orët e vona: zhurmë, drita, nervozizëm, dhe nën sipërfaqe një ndjenjë se mjafton një shkëndijë që gjithçka të dalë jashtë binarëve. Akira e kap atë puls dhe e bën mit.
Kur aksioni s’është vetëm aksion
Ajo që më pëlqen këtu është se përplasja nuk mbetet vetëm te ndjekjet, shpërthimet apo energjia vizuale. Filmi e përdor aksionin si simptomë, jo si zbukurim. Personazhet e tij, të interpretuar me zërat e Mitsuo Iwata, Nozomu Sasaki, Mami Koyama, Taro Ishida, Mizuho Suzuki dhe Tessho Genda, mbajnë mbi vete një botë që po çahet nga brenda, dhe kjo e bën çdo skenë më të rëndë se sa duket në fillim.
Tetsuo Shima, në veçanti, është qendra e frikës. Ai nuk është thjesht antagonizëm; është pasojë, krizë, pasiguri. Dhe kur filmi e shtyn këtë figurë drejt shfrenimit psikik, ai nuk po kërkon vetëm spektakël. Po flet për etjen për fuqi, për humbjen e masës dhe për mënyrën se si një sistem i errët mund të prodhojë pikërisht përbindëshin që pretendon se po e kontrollon. Kjo është arsyeja pse filmi e mban ende peshën e tij.
Ton i ftohtë, puls i nxehtë
Edhe pse është film aksioni, Akira nuk ka temperamentin e një aventure të lehtë. Toni i tij është i zymtë, i tensionuar dhe i pakompromis. Nuk ka shumë vend për qetësi; madje edhe kur shfaqen adoleshentët dhe dinamika e bandës, mbi gjithçka rri një ndjenjë katastrofe që po afrohet. Mua më bezdisin filmat që e shtyjnë dramatizimin me forcë, por këtu kjo ashpërsi ka kuptim. Është pjesë e botës që filmi ndërton.
Sa i përket kohëzgjatjes 124 minuta, ajo i shërben kësaj shtrëngese narrative. Filmi nuk është i shkurtër, por as i fryrë pa nevojë. Ai e përdor hapësirën për të rritur presionin, për ta bërë Neo-Tokyon të ndihet i madh dhe njëkohësisht i mbyllur, si një kafaz që pulson. Dhe po, për një shikues ballkanik, sidomos kur e sheh me ritmin e durimit tonë familjar për filma të gjatë, kjo peshë ndihet më fort kur filmi ka nerv dhe drejtim.
Çfarë kërkon prej shikuesit?
Ky është titulli për këdo që kërkon animacion të rritur, sci-fi me nerv politik dhe aksion që nuk e harron ankthin njerëzor. Nëse të tërheqin filmat që ndërtojnë qytete si organizma të gjallë dhe të sëmurë, Akira të flet drejtpërdrejt. Nëse kërkon ritëm të lehtë, ngrohtësi apo shpjegim të rregullt, ai do të të duket i ashpër. Dhe kjo është pjesë e hijes së tij.
Për mua, filmi mbetet i rëndësishëm sepse nuk u plak me modën; përkundrazi, e ka kaluar modën dhe ka mbetur si dëshmi e një ideje shumë më të madhe: se frika teknologjike, dhuna rinore dhe pushteti i pakontrolluar mund të bashkëjetojnë në të njëjtin qytet pa kërkuar leje. Sot, 38 vjet pas daljes së tij, kjo tingëllon po aq e fortë. Ndoshta edhe më shumë.
Verdikti im
Akira është një klasik i ashpër, i bukur dhe i shqetësuar, që e meriton statusin e tij jo sepse është i famshëm, por sepse ende ka çfarë të thotë. Nuk është film që të ledhaton. Të sfidon. Dhe unë këtë e vlerësoj.
Vlerësimi im: 4.5/5
Pikat e forta
- Neo-Tokyo ndërtohet si botë e gjallë dhe e tensionuar.
- Premisa shkallëzohet me forcë dhe qartësi.
- Toni i errët i jep peshë çdo skene.
- Mban ende relevancë të fortë sot.
Pikat e dobëta
- Ashpërsia e tij mund të lodhë disa shikues.
- Nuk ofron shumë ngrohtësi emocionale.
- Ritmi kërkon durim dhe fokus.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
The Legend of Korra: si mbeti klasik i animacionit pas 14 vitesh
Kur një serial i animuar e vendos në qendër një heroinë kokëfortë, të paduruar dhe shpesh të pakompromentueshme, ai nuk kërkon vetëm adhurim; kërkon debat. The Legend of Korra doli më 14 prill 2012 dhe, 14 vjet më vonë, mbetet një titull që i flet ende publikut shqiptar me ritmin e tij të shpejtë, botën e ndërtuar me kujdes dhe pyetjen e vazhdueshme për ekuilibrin e brendshëm.
Lexo më tej
Perfect Blue: kur identiteti çahet në ekran
Në “Perfect Blue”, një yll i ri i pop-it e ndërpret një jetë që dukej e sigurt për t’u futur në një tjetër, shumë më të ashpër dhe më të turbullt. Filmi i 1998-s e kthen këtë kthesë në thriller psikologjik të ftohtë, ku fama, fajësia dhe dyshimi fillojnë të ngatërrojnë gjithçka. Mua personalisht më goditi sa shpejt rrënohet ndjenja e realitetit.
Bluey: kur loja bëhet mësim familjar
Në një ekran me vetëm pak minuta kohë, Bluey arrin të bëjë atë që shumë seriale të gjata nuk e kapin dot: ta kthejë jetën e përditshme në lojë, pa e humbur kurrë ngrohtësinë familjare. Kjo prodhimtari e Joe Brumm mbetet e freskët edhe sot, sepse flet me një gjuhë të thjeshtë për imagjinatën, durimin dhe lidhjen prind-fëmijë.
Malcolm in the Middle: komedia e kaosit familjar
Kur një djalë i talentuar përpiqet të mbijetojë mes një familjeje që s’e kursen askënd, rutina kthehet në laborator çmendurie. Malcolm in the Middle e ka bërë këtë kaos aq të njohshëm, sa edhe sot duket sikur po shikon një familje që mund të jetë ulur në çdo shtëpi të Prishtinës, Tiranës apo Shkupit.