La vita è bella: klisheja e lumturisë që thyhet nga lufta
Në vitin 1997, Roberto Benigni solli një film që e ndërtoi humorin mbi një tragjedi historike dhe e ktheu një histori familjare në kujtesë të gjatë kinemaje. La vita è bella doli më 20 dhjetor 1997 dhe mbetet një përzierje e rrallë komedie e dhimbjeje, me një ton që ende provokon debat, lot dhe admiracion.
Më 20 dhjetor 1997 doli La vita è bella, filmi i Roberto Benignit që e lidhi komedinë me dramën historike pa e humbur ndjeshmërinë njerëzore. Sot, gati tri dekada më pas, ai mbetet një nga filmat italianë më të njohur të fund-shekullit XX, me një vlerësim 8.4 në TMDB, 8.6 në IMDb dhe 80% në Rotten Tomatoes. Për publikun shqiptar, kjo vepër ka diçka veçanërisht të afërt: raportin me familjen, me fëmijën, me frikën që fshihet pas një buzëqeshjeje të detyruar. Dhe kjo nuk plaket lehtë.
Filmi vjen si një histori për një shitës librash me prejardhje hebraike, Guido, që jeton fillimisht në botën e vet të vogël, si në përrallë, përpara se familja e tij të deportohet në një kamp përqendrimi gjatë Luftës së Dytë Botërore. Brenda atij hapësimi mizor, ai përpiqet ta bindë të birin se gjithçka është lojë. Kjo ide është zemra e filmit. E ëmbël, po. Edhe therëse.
Nuk është thjesht një rrëfim për mbijetesë. Benigni e ndërton filmin mbi kontrastin mes gëzimit të improvizuar dhe tmerrit që afrohet si hije, dhe pikërisht aty qëndron forca e tij. Mua personalisht më duket se filmi nuk kërkon ta zbusë historinë, por ta bëjë të përballueshme përmes dashurisë prindërore, një zgjedhje që sot ende ngjall diskutim, sidomos kur e sheh me syrin e një publiku që e njeh mirë peshën e kujtesës familjare.
Roberto Benigni dhe trupi i filmit: humor, ritëm, dhembje
Roberto Benigni jo vetëm e drejtoi filmin, por edhe luajti rolin e Guido-s, duke e vendosur gjithë energjinë e tij të njohur aktoriale në qendër të tregimit. Në krah të tij ishte Nicoletta Braschi si Dora, Giorgio Cantarini si Giosué, si edhe Giustino Durano, Sergio Bini Bustric dhe Marisa Paredes. Benigni ishte tashmë i njohur për një stil interpretimi shumë fizik, të gjallë dhe plot ritëm; këtu ai e ktheu atë gjuhë në një mjet dramatik, jo vetëm komik.
Filmi zgjat 116 minuta dhe lëviz me një strukturë që nuk e shpërndan peshën emocionale, por e grumbullon ngadalë. Ka skena që të bëjnë të buzëqeshësh, pastaj menjëherë të ulen supet. Kjo luhatje është e qëllimshme. Në familjet tona, nga Prishtina në Tiranë e deri në Shkup, historia shpesh rrëfehet me shaka për të mos e lënë dhimbjen të pushtojë tryezën; La vita è bella e çon këtë instinkt në ekstrem, dhe e bën kinema.
Pse mbetet i rëndësishëm edhe sot
Si retrospektivë, filmi ka fituar një shtresë të re leximi. Sot ai shihet jo vetëm si një dramë e fortë, por edhe si një shembull i rrallë i mënyrës se si kinemaja mund të flasë për Holokaustin pa e humbur qartësinë emocionale të një historie personale. Fakti që filmi fitoi 3 Oscar, bashkë me 72 çmime dhe 52 nominime gjithsej sipas IMDb, tregon se ndikimi i tij nuk ishte vetëm italian apo evropian. Ishte botëror.
Megjithatë, nuk është film që e përtyp lehtë. Disa do ta admirojnë për guximin formal, të tjerë do të ndalen te pyetja nëse komedia dhe kampi i përqendrimit mund të bashkëjetojnë kaq afër. Pikërisht ky tension e mban gjallë edhe sot. Unë e lexoj si film që kërkon të ruajë njerëzoren kur gjithçka tjetër po shkatërrohet. Dhe kjo është arsyeja pse, edhe 29 vjet më vonë, ai nuk duket i vjetruar, por i ngulitur në kujtesën e kinemasë.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
Duna: Pjesa e Dytë — epopeja që e kthen rërën në fat
Në “Duna: Pjesa e Dytë”, Denis Villeneuve e çon historinë e Paul Atreides edhe më thellë në shkretëtirë, ku hakmarrja, dashuria dhe profecia përplasen me njëra-tjetrën. Filmi doli më 27 shkurt 2024 dhe, me ritmin e tij madhështor, mbetet një nga ato vepra që nuk shpjegohen shpejt, por mbeten gjatë në mendje.
Lexo më tej
“Léon”: kur vrasësi i ftohtë u bë klasik i paharruar
Në vitin 1994, “Léon” doli si një përzierje e ashpër krimi, drame dhe aksioni që e vendosi Luc Besson-in në qendër të vëmendjes botërore. Sot, 32 vjet më vonë, filmi mbetet i fortë jo vetëm për ritmin dhe tensionin, por edhe për marrëdhënien e pazakontë mes Léon-it dhe Mathildës.
“Requiem for a Dream”: 26 vjet pas, një plagë që s’thahet
Në tetor të vitit 2000, “Requiem for a Dream” doli si një goditje e ftohtë në stomak: historia e katër banorëve të Coney Islandit, të kapur nga varësitë, u kthye shpejt në një nga filmat më të diskutuar të Darren Aronofskyt. Sot, 26 vjet më pas, filmi mbetet i rëndësishëm sepse e shikon shkatërrimin pa zbukurime, me një ashpërsi që ende ndihet shumë afër edhe për publikun shqiptar.
The Deer Hunter: drama e luftës që mbetet plagë e hapur
Kur tre punëtorë çeliku marrin rrugën për në Vietnam, filmi i Michael Ciminos e kthen miqësinë, martesën e nxituar dhe traumën e kthimit në një rrëfim që nuk të lëshon lehtë. I dalë më 8 dhjetor 1978, The Deer Hunter mbetet një klasik i ashpër, i gjatë dhe i rëndë, por ende tepër i gjallë për publikun shqiptar që e njeh mirë hijen e luftës.