Psycho (1960) – frika që hyri në motelin Bates
Kur një sekret i vogël kthehet në arrati të madhe, Alfred Hitchcock e shndërron një ndalesë të rastësishme në Bates Motel në një makth që nuk e lëshon lehtë shikuesin. Psycho doli në 1960, por tensioni i tij ende punon me një saktësi të ftohtë, thuajse kirurgjikale. Mua personalisht më duket filmi që tregoi sa pak duhet për ta bërë frikën të ndihet shumë afër.
Një rrugë e gjatë që përfundon shumë keq
Ka filma që nisin me një krismë dhe të tjerë që të fusin në ankth me heshtje. Psycho i përket këtyre të dytëve. Një grua që merr para me vete, një largim i nxituar, një motel buzë rrugës dhe një kujdestar i sjellshëm në dukje: Hitchcock i vendosi këta elementë me një qetësi mashtruese, pastaj ia preu këmbët rehatisë së publikut. Nuk e prisja që një histori kaq e thjeshtë në sipërfaqe të mbante kaq shumë peshë psikologjike, por pikërisht aty qëndron fuqia e saj.
Filmi doli më 22 qershor 1960 dhe sot lexohet si një prej gurëve themelorë të horrorit, thrillerit dhe misterit. Në vend që të mbështetet te tepria, ai ndërton ankthin me kursim, me shikime të zgjatura, me porta gjysmë të hapura, me korridore ku zhurma e hapave dëgjohet pothuaj si paralajmërim. Në familjet tona, kur shfaqet një film i tillë në mbrëmje, dikush gjithmonë thotë se “ky s’është për nerva të mira”. Psycho e vërteton këtë pa bërë zhurmë të panevojshme.
Si e mban Hitchcock-un pezull derisa të të shtrëngojë
Regjia e Alfred Hitchcock-ut është arsyeja kryesore pse filmi ende qëndron kaq lart. Ai e drejton tregimin me dorë të ftohtë, por me intuitë të jashtëzakonshme për ritmin: e di kur ta mbajë kamerën në vend, kur ta shtyjë vështrimin e publikut drejt një dere, dhe kur të lërë një boshllëk që mendja jonë ta mbushë vetë me frikë. Kjo më bezdisi dhe më mahniti njëkohësisht. Sepse filmi nuk të sulmon; të rrethon.
Toni lëviz mes thrillerit dhe horrorit psikologjik me një finesë që sot duket edhe më e qartë. Nuk ka nevojë për shpjegime të gjata për të ngritur trysni. Ka mjaftueshëm mister, ka mjaftueshëm dyshim, dhe ka një atmosferë që mban gjithçka nën tension deri në palcë. Hitchcock nuk e trajton Bates Motel-in si vetëm një vendngjarje; e kthen në gjendje mendore. Për mua, kjo është arsyeja pse filmi nuk plaket lehtë. Ai është më shumë frikë e brendshme sesa spektakël.
Anthony Perkins e mban Norman Bates-in në një vijë të hollë mes sjelljes së butë dhe shqetësimit që rritet ngadalë. Janet Leigh, si Marion Crane, e sjell goditjen njerëzore të historisë: një njeri që merr një vendim të gabuar dhe futet në një rrugë pa kthim. Vera Miles, John Gavin, Martin Balsam dhe John McIntire e plotësojnë botën e filmit pa ia prishur kurrë ekuilibrin. Dhe kjo është një nga aftësitë më të forta të Psycho-s: askush nuk duket i tepërt.
Pse zhanri funksionon ende
Si horror, filmi nuk mbështetet te pamja e shthurur e dhunës; si thriller, nuk të jep rehatinë e plotë të zgjidhjes; si mister, nuk e nxjerr përgjigjen si kartolinë. Ky kombinim është arsyeja pse ai vazhdon të jetë referencë. Njerëzit në Prishtinë, Tiranë apo Shkup mund të jenë mësuar me ritmin më të shpejtë të filmave modernë, por Psycho ende i kap sepse e përdor pritjen si armë. Dhe pritja, kur bëhet mirë, është më e frikshme se çdo zhurmë.
Edhe pse filmi është i vitit 1960, ai mbetet relevant si shembull i asaj se si ndërtohet ankthi me mjete të thjeshta. Jo çdo film duhet të jetë i madh për nga forma; ndonjëherë mjafton një ambient i kufizuar, një personazh i çuditshëm dhe një regjisor që di të shohë përtej sipërfaqes. Psycho e bëri këtë dhe, për habinë e shumëkujt, ende e bën me autoritet.
Ky film për kë e ka ende dhëmbin
Psycho i shkon atij shikuesi që e do kinemanë klasike, por nuk kërkon muze. Është për këdo që kënaqet me tension të ndërtuar me durim, me mister që shpaloset me kontroll, dhe me personazhe që të mbeten në mend më shumë se efektet. Ia vlen sidomos për ata që mendojnë se filmat e vjetër janë të ngadaltë; ky titull ua prish qetësisht atë bindje.
Mua personalisht më duket film i domosdoshëm, jo vetëm për historinë e zhanrit, por edhe për mënyrën si e trajton frikën si përvojë njerëzore. Nuk është thjesht klasik sepse është i vjetër. Është klasik sepse di të punojë ende mbi nervat tona. Dhe kjo, në fund, është prova më e fortë.
Verdikti im i kthjellët
Psycho mbetet një nga ata filma që nuk e humbasin fuqinë edhe kur i njeh hapat përmendësh. Ai është i mençur në ndërtim, i kursyer në mjete dhe i saktë në goditje. Po, ritmi i tij mund t’i duket i matur një audience të mësuar me trysni më të menjëhershme, por pikërisht kjo maturi e bën më efektiv. Për mua, është një rikthim i domosdoshëm te rrënjët e ankthit kinematografik.
- Regji e kontrolluar dhe precize.
- Atmosferë që rritet pa u zbuluar shpejt.
- Performanca të paharrueshme, sidomos Anthony Perkins.
- Një klasike që ende i flet publikut modern.
Vlerësimi: 5/5
Pikat e forta
- Regji e saktë dhe e ftohtë.
- Atmosferë e ngjeshur dhe e paharrueshme.
- Anthony Perkins është shumë bindës.
- Zhanër i ekuilibruar mes horrorit dhe misterit.
Pikat e dobëta
- Ritmi mund të duket i matur për disa shikues.
- Disa pritje moderne mund të kërkojnë më shumë intensitet vizual.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
The Wolf of Wall Street: kur lakmia bëhet spektakël
Në filmin e Martin Scorsese-s, Wall Street-i nuk duket si tempull financash, por si një karusel marramendës ku ambicia, mashtrimi dhe humori i zi ecin dorë për dore. I publikuar më 25 dhjetor 2013, The Wolf of Wall Street mbetet një klasik i pakëndshëm dhe magnetik, që sot lexohet po aq si satirë e etjes për pasuri, sa edhe si paralajmërim i ftohtë.
Lexo më tej
Harry Potter and the Philosopher's Stone – kur magjia nis me një shkallë të fshehtë
“Harry Potter and the Philosopher's Stone” doli më 2001 dhe ende mbetet porta hyrëse më e famshme e fantazisë së re moderne. Chris Columbus e ndërtoi rrëfimin me butësi dhe ritëm familjar, ndërsa filmi i dha formë një bote që sot duket e njohur pothuajse për të gjithë. Është ai lloj klasiku që, edhe pas viteve, ruan një hijeshi të pastër.
The Umbrella Academy: kaosi familjar që nuk u zbeh
Një funeral familjar, disa vëllezër e motra të çuditshëm dhe një kërcënim që i rri njerëzimit mbi kokë si re e zezë: kjo është pika e nisjes së The Umbrella Academy. Seriali i Steve Blackman-it e ndërton botën e vet mbi energji superheroike, por e mban zemrën te hatërmbetjet, humbjet dhe familja që nuk di të sillet si familje. Edhe sot, mbetet një titull që ia vlen të rikthehet.
Hannibal (2013): elegancë e errët që nuk plaket
Me Hannibal, Bryan Fuller ndërtoi një serial krimi që s’ka interes të vrapojë pas ritmit të zakonshëm televiziv. Ai ecën ngadalë, me hijeshi, dhe e kthen mizorinë në estetikë të ftohtë që të ngel në mendje. Për mua personalisht, forca e tij është se nuk kërkon vetëm t’i shohësh vrasjet, por t’i ndjesh si prishje të brendshme.