Taxi Driver: nata e gjatë e një qyteti që s’fle
Kur një njeri i pagjumë nis të endet natën me taksi nëpër New York, filmi i Martin Scorsese nuk mbetet te rrëfimi i një shoferi të vetmuar. Taxi Driver u shfaq si një zhytje e ftohtë në izolim, furi të brendshme dhe një qytet që shndërrohet në pasqyrë të çrregullimit njerëzor. Ende sot, ai godet me të njëjtën shqetësim të hidhur.
Në sediljen e pasme të vetmisë
Ka filma që ta japin goditjen menjëherë, dhe ka të tjerë që të hyjnë nën lëkurë me ngadalë, si një natë e gjatë që s’po mbaron kurrë. Taxi Driver bën pjesë në grupin e dytë. Mua personalisht më mbeti në mendje pikërisht ai ndjesi e rëndë: një burrë që lëviz, por nuk ecën askund; një qytet që zhurmon, por nuk ngroh askënd. Filmi i Martin Scorsese, i dalë më 9 shkurt 1976, ka mbetur një nga ato vepra që s’i përkasin vetëm Amerikës urbane të viteve ’70, por çdo kohe ku njeriu fillon të ndihet i huaj mes turmës. Është i ashpër. Dhe i saktë.
Rreth e qark tij ka kaluar gjysmë shekulli, por ky nuk është një titull që plaket me lehtësi. Përkundrazi, sa më shumë kalojnë vitet, aq më shumë duket se filmi ka kapur një nerv që ende pulson. Në Tiranë, Prishtinë apo Shkup, ne e kuptojmë menjëherë atë lloj vetmie që lind nga ritmi i qytetit, nga mërzia, nga ecja pa adresë. Scorsese nuk e zbukuron këtë gjendje. Ai e vë nën dritë të zbehtë dhe e lë të flasë vetë. Kjo është fuqia e tij.
Një qytet i pisët, një mendje edhe më e pisët
Sipas përmbledhjes zyrtare, Travis Bickle është një njeri i torturuar nga pagjumësia, që merr punë si taksist në New York dhe endet natën, duke u shkëputur gjithnjë e më shumë nga realiteti, ndërsa ëndërron të pastrojë qytetin e ndyrë. Premisa tingëllon e thjeshtë. Nuk është. Sepse filmi nuk merret vetëm me një shofer taksie, por me një gjendje mendore që rrëshqet, me një ndjenjë mbytjeje që vjen gradualisht, pa britma të panevojshme, pa shpjegime të gatshme.
Scorsese e ndërton këtë rënie me durim dhe me nerv. Regjia e tij nuk vrapon për efekt. Ajo vëzhgon, pret, shtrëngon. Toni i filmit lëviz mes dramës psikologjike dhe krimit urban, por nuk kthehet kurrë në spektakël të zbrazët. Në vend të kësaj, gjithçka duket e lagësht, e lodhur, paksa e helmuar. Filmi ka një frymë që ta mbledh stomakun. Jo sepse kërkon t’i bëjë të gjitha me zë të lartë, por sepse e kupton se frika më e fortë shpesh vjen me heshtje.
Robert De Niro si Travis Bickle e mban filmin mbi shpinë me një intensitet që sot ende ndihet i rrezikshëm. Ai nuk luan thjesht një njeri të çrregullt; ai e ndërton një boshllëk që mbushet me zemërim, fantazi dhe zhgënjim. Për mua, ky është çasti kur filmi ngrihet nga thjesht i mirë në memorabël. Sepse personazhi nuk kërkon simpati të lehtë. Ai kërkon që ta soditësh me shqetësim. Dhe kjo është shumë më e vështirë.
Regji që nuk e ul kurrë tensionin
Martin Scorsese e di saktësisht çfarë lloj bote po filmon. Ai nuk e sheh qytetin si sfond, por si forcë që shtyp, ndot dhe deformon. Në Taxi Driver, rrugët e natës, dritat, taksia, pasqyrat dhe fytyrat e rastësishme krijojnë një hapësirë ku gjithçka duket në prag shpërthimi. Nuk ka qetësi të vërtetë. Dhe kjo mungesë qetësie është vetë tema.
Më pëlqen mënyra si filmi i trajton zhanret pa u mbyllur brenda tyre. Po, kemi krim. Po, kemi dramë. Por mbi të gjitha kemi një studim të errët të izolimit urban. Ky kombinim e bën filmin të mos jetë vetëm histori, por atmosferë. Një atmosferë që sot do ta ndienin edhe shikuesit tanë, ndoshta edhe më drejtpërdrejt se dikur, sepse vetmia në qytet nuk ka nevojë për pasaportë. Ajo njihet menjëherë.
Cybill Shepherd, Jodie Foster, Harvey Keitel dhe pjesa tjetër e kastit i japin botës së filmit shtresa të ndryshme, pa e zbutur kurrë qendrën e tij të errët. Jodie Foster si Iris sjell një kundërpeshë të rëndësishme, ndërsa Harvey Keitel si Sport e shtyn edhe më shumë ndjesinë e rrezikut të brendshëm e të jashtëm. Këtu askush nuk është rastësor. Të gjithë duken si pjesë e një qyteti që po humb busullën.
Për kë mbetet i rëndë, e për kë mbetet i domosdoshëm
Taxi Driver nuk është film për ata që kërkojnë ritëm të lehtë, humor, ose ngushëllim të pastër. Ai u flet më fort atyre që e duan kinemanë si goditje psikologjike, si analizë shoqërore, si pasqyrë të çrregullt të njeriut modern. Nëse dikush pret një dramë të butë, do të dalë i lodhur. Nëse kërkon një film që të mbetet gjatë në kokë, këtu e gjen.
Mua më duket edhe sot thellësisht relevant sepse flet për mënjanimin, për frustrimin dhe për mënyrën se si një individ i izoluar mund ta keqlexojë botën rreth vetes. Kjo nuk është temë që ka dalë nga moda. Përkundrazi. Dhe kur një film 50-vjeçar ende të lë atë shije të hidhur në fund, do të thotë se ka kapur diçka më të madhe se epoka e vet.
Nëse e shikon sot, si retrospektivë, ai nuk të jep thjesht kënaqësinë e një klasiku. Të sfidon. Të bën të rrish pak më gjatë me një pyetje të pakëndshme: çfarë ndodh kur njeriu ndihet i padukshëm për aq gjatë, sa nis të flasë me qytetin si me armik? Kjo pyetje, për fat të keq, nuk ka plakje të shpejtë.
Verdikti im
Taxi Driver mbetet një nga filmat më të fortë të viteve ’70 sepse nuk e sheh dhunën si shfaqje, por si simptomë. Ai është i ftohtë, i pakëndshëm, shpesh i bukur në mënyrë të frikshme, dhe pikërisht për këtë arsye punon ende. Unë nuk e prisja që një film kaq i vjetër të ruante kaq shumë tension emocional, por e ruan. Dhe e ruan me dinjitet të frikshëm.
Është një klasik që s’ka nevojë të bërtasë për rëndësinë e vet. Thjesht rri aty, i palëvizshëm, dhe të vështron mbrapsht.
- Regjia: e kontrolluar, e mprehtë, pa zbukurime të panevojshme.
- Atmosfera: e errët dhe mbytëse, por shumë e qëlluar.
- Interpretimi: Robert De Niro e mban filmin në një nivel të lartë.
- Ndikimi: vazhdon të ndihet edhe pas 50 vitesh.
Vlerësimi im: 5/5
Pikat e forta
- Regjia e Scorsese-s është e saktë dhe e tensionuar.
- Robert De Niro e mbush filmin me prani të frikshme.
- Atmosfera urbane është e papërtueshme dhe e paharrueshme.
- Filmi mbetet i rëndësishëm edhe sot.
Pikat e dobëta
- Ritmi i tij mund të ndihet i rëndë për disa shikues.
- Toni i zymtë nuk ofron shumë lehtësim emocional.
- Kërkon durim dhe përqendrim të plotë.
Ku mund ta shikoni
Platforma zyrtare në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut dhe Mal të Zi (JustWatch/TMDB). TitraShqip nuk hoston dhe nuk linkon video.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
The Shining: kur izolimi bëhet makth në Overlook Hotel
Në Overlook Hotel, çdo korridor duket më i gjatë se ç’duhet, dhe çdo heshtje rëndon si paralajmërim. The Shining i Stanley Kubrickut doli më 23 maj 1980 dhe, edhe sot, mbetet një nga filmat horror-thriller më të përfolur për mënyrën si e shndërron izolimin në çmenduri. Për publikun shqiptar, ai është klasik që nuk plaket lehtë.
Lexo më tej
The Sting: mashtrimi si art, me buzëqeshje dhe thikë pas shpine
Me The Sting, George Roy Hill e kthen mashtrimin në një lojë elegante nervash, ku çdo buzëqeshje ka një kosto dhe çdo hap duket i menduar dy herë. Filmi doli në 1973 dhe sot mbetet klasik sepse ndërthur komedinë, krimin dhe dramën me një lehtësi që nuk plaket kollaj.
Harry Potter and the Philosopher's Stone – kur magjia nis me një shkallë të fshehtë
“Harry Potter and the Philosopher's Stone” doli më 2001 dhe ende mbetet porta hyrëse më e famshme e fantazisë së re moderne. Chris Columbus e ndërtoi rrëfimin me butësi dhe ritëm familjar, ndërsa filmi i dha formë një bote që sot duket e njohur pothuajse për të gjithë. Është ai lloj klasiku që, edhe pas viteve, ruan një hijeshi të pastër.
Psycho (1960) – frika që hyri në motelin Bates
Kur një sekret i vogël kthehet në arrati të madhe, Alfred Hitchcock e shndërron një ndalesë të rastësishme në Bates Motel në një makth që nuk e lëshon lehtë shikuesin. Psycho doli në 1960, por tensioni i tij ende punon me një saktësi të ftohtë, thuajse kirurgjikale. Mua personalisht më duket filmi që tregoi sa pak duhet për ta bërë frikën të ndihet shumë afër.