“Tosca” (1976): Puccini në tri skena romake
Nëse opera shpesh mbetet peng i skenës, “Tosca” e Gianfranco De Bosio-s e çon dramën e Puccini-t në një format filmik që ruan tensionin dhe madhështinë e saj. E dalë më 28 prill 1976, kjo vepër muzikore mbetet tërheqëse për publikun shqiptar pikërisht sepse bashkon melankolinë, politikën dhe tragjedinë me një intensitet të rrallë.
Kur një opera hyn në film me peshën e “Tosca”-s, pritja zakonisht është e dyfishtë: a e humb ajrin e teatrit, apo fiton frymëmarrje të re në ekran? Në versionin e Gianfranco De Bosio-s, i cili doli më 28 prill 1976, përgjigjja anon nga e dyta. Ky film muzikor, me kohëzgjatje 117 minuta, e vendos dramën e Puccini-t në tri hapësira romake shumë konkrete: Sant’Andrea della Valle, Palazzo Farnese dhe Castel Sant’Angelo. E thënë thjesht: gjithçka mbahet e ngjeshur. Dhe kjo i shkon për shtat.
Për publikun shqiptar, “Tosca” ka një magnetizëm të veçantë, sepse bashkon atë që shpesh e duam edhe në kinemanë tonë familjare: ndjenjën e madhe, konfliktin e hapur dhe figurat që s’pranojnë kompromis. Unë, personalisht, e gjej këtë lloj opere-film më të fortë kur ngjarja nuk shpërndahet në dekor të panevojshëm, por mbyllet në hapësira të qarta dhe të ngarkuara me presion. Këtu nuk ka shpërqendrim. Ka vetëm tension, zëra dhe fat.
Tri vende, një fat i vetëm
Përmbledhja zyrtare e filmit e thotë qartë pse “Tosca” dallon: opera, që zakonisht mbështetet te skena, këtu trajtohet si një melodramë e ngjeshur, e ndërtuar në tre akte të forta dhe të dallueshme. Akti i parë zhvillohet në kishën e Sant’Andrea della Valle, i dyti në Palazzo Farnese dhe i treti në Castel Sant’Angelo. Kjo ndarje e saktë gjeografike nuk është vetëm detaj skenik; ajo e kthen rrëfimin në një itinerar dramatik, ku çdo vend mbart një tension të ri. Mua më duket vendimi më i mençur i filmit. Sepse i jep fabulës një bosht të qartë.
Regjisori Gianfranco De Bosio e drejton materialin me ndjeshmëri ndaj natyrës teatrale të veprës, pa e shtypur atë nën realizëm të tepërt. Ky është një ekuilibër delikat, dhe jo gjithmonë i lehtë. Në vend që ta “shpërndajë” operën, filmi e ruan ngurtësinë elegante të saj, duke e lejuar muzikën dhe dramën të punojnë së bashku. Për këtë arsye, “Tosca” mbetet interesante edhe sot: sepse nuk përpiqet të jetë diçka tjetër, por e përqafon plotësisht formën e vet.
Kasti që mban peshën e dramës
Në qendër të filmit qëndron Raina Kabaivanska si Floria Tosca, përballë Plácido Domingo-s si Mario Cavaradossi dhe Sherrill Milnes si Il barone Scarpia. Ky treshe kryesore e mban narrativën mbi supet e veta, ndërsa Giancarlo Luccardi, Mario Ferrara dhe Alfredo Mariotti plotësojnë botën përreth tyre. S’është kast i hedhur aty thjesht për emër. Është kast që i duhet kësaj historie.
Edhe pa u futur në bibliografi të gjata për secilin interpretues, emrat e tyre flasin vetë për një nivel vokal dhe skenik që e vendos filmin në një terren serioz. Për publikun në Tiranë, Prishtinë apo Shkup, që është mësuar me diskutime të zjarrta për shfaqje, opera e për adaptime klasike, ky film ofron një mënyrë tjetër për ta parë melodramën: jo si relike muzeu, por si konflikt që ende pulson. Dhe pikërisht këtu qëndron forca e tij. Sot, pas gjysmë shekulli, “Tosca” vazhdon të duket si një copëz arti që nuk plaket lehtë.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
‘The Flight’ sjell betejën e familjeve të viktimave për drejtësi
Dokumentari debutues i Soran Mardookhit, i prezantuar në Vancouver, e zhvendos vëmendjen nga shifrat te familjet që kërkojnë përgjegjësi pas rrëzimit të avionit ukrainas nga Irani. Sipas Hollywood Reporter, filmi ndalet te dhimbja personale dhe fushata e të afërmve për ta mbajtur çështjen gjallë.
Lexo më tej
The Substance, filmi që e ktheu trupin në ankth modern
Në shtator 2024, The Substance doli si një horror-shkencë-fantastik që e shndërroi obsesionin me rininë në spektakël të errët dhe të pakëndshëm. Coralie Fargeat e ndërtoi historinë e një celebriteti që kërkon një version më të ri të vetes, ndërsa Demi Moore dhe Margaret Qualley e mbajtën tensionin në qendër të vëmendjes. Dy vjet më pas, filmi mbetet i freskët dhe i pakëndshëm në mënyrën e duhur.
‘The Flight’ sjell betejën e familjeve të viktimave për drejtësi
Dokumentari debutues i Soran Mardookhit, i prezantuar në Vancouver, e zhvendos vëmendjen nga shifrat te familjet që kërkojnë përgjegjësi pas rrëzimit të avionit ukrainas nga Irani. Sipas Hollywood Reporter, filmi ndalet te dhimbja personale dhe fushata e të afërmve për ta mbajtur çështjen gjallë.
15 filmat më të mirë të animuar të viteve 2000 sipas Letterboxd
Vitet 2000 e kthyen animacionin në një laborator të madh ndryshimesh, nga ngjitja e animacionit 3D deri te këngët e fundit të lavdisë së 2D-së. Sipas Collider dhe renditjes së Letterboxd, kjo dekadë mbeti një pikë kthese që ende ndihet sot, edhe kur flasim për shijet tona në Tiranë, Prishtinë apo Shkup.