Chinatown: noir-i që nuk plaket dhe as fal
Në verën e vitit 1974 doli një nga filmat që e ktheu paranoia-n private në dramë publike: 'Chinatown'. Me Jack Nicholson dhe Faye Dunaway përballë një enigme që zgjatet nga një aferë bashkëshortore deri te skandalet e fuqisë, filmi mbetet i mprehtë sepse nuk flet vetëm për krimin, por për çmimin e së vërtetës. Edhe sot, ai ndihet i freskët dhe i pakëndshëm.
Një hetim që nis si thashethem dhe përfundon si plagë
Kur 'Chinatown' doli më 20 qershor 1974, ai e futi shikuesin menjëherë në një Los Anxhelos të zhuritur nga dielli dhe nga dyshimi. Privatdetektivi Jake Gittes, i luajtur nga Jack Nicholson, punon në një klimë morale të mjegullt, dhe një hetim për një lidhje jashtëmartesore shpejt shpërthen në rrjet mashtrimesh, manipulimesh dhe krimesh që përzihen me skandale personale e politike. Mua personalisht më duket ky lloji i rrëfimit që nuk të lëshon, sepse çdo përgjigje hap një plagë të re. I ftohtë, elegant dhe i pamëshirshëm.
Filmi është krim, mister dhe thriller, por kurrë nuk sillet si një produkt i pastër zhanri. Roman Polanski e drejton historinë me një kontroll të hekurt, duke e lënë tensionin të rritet pa britma të panevojshme, ndërsa vetë struktura e rrëfimit i shkon pas një logjike të thyer, ku çdo zbulim e bën botën më të pistë. Në Tiranë apo Prishtinë, ku publiku i do historitë me mister, por edhe me nerv ballkanik për pushtet e interesa, ky film hyn menjëherë në terrenin e njohur. Nuk të mashtron.
Pse mbetet i rëndësishëm sot, edhe 52 vjet më vonë
'Chinatown' është i rëndësishëm sepse nuk e trajton korrupsionin si dekor, por si ajër që thithet nga të gjithë personazhet. Jake Gittes zbërthen një aferë, por sa më thellë hyn, aq më shumë kupton se ligësia nuk është rastësore; ajo është sistem, lidhje dhe privilegj i mbledhur bashkë. Ky është edhe shkaku pse filmi vazhdon të ketë peshë sot: i flet publikut që e njeh shijen e hidhur të pazareve të mbyllura dhe të së vërtetës që nuk del kurrë e plotë. E ndiej ende shumë bashkëkohor.
Kasti e mban këtë tension në këmbë me precizion. Jack Nicholson e luan Gittes-in me një përzierje cinizmi dhe këmbënguljeje që e bën të duket njëherësh i mençur dhe i lodhur, Faye Dunaway sjell një prani të brishtë e të errët, ndërsa John Huston e ngulit hijen e autoritetit mbi gjithë mekanizmin e historisë. Polanski, i cili e ka firmosur regjinë, e kthen çdo skenë në një provë durimi dhe besimi; filmi nuk të lë të rehatohesh, dhe pikërisht aty qëndron fuqia e tij. Për mua, ky është një klasik që nuk plaket, sepse i reziston edhe shikimit të dytë e të tretë.
Me vlerësimin 7.9/10 në TMDB, 8.1/10 në IMDb, 98% në Rotten Tomatoes dhe 92/100 në Metacritic, 'Chinatown' e ka vulosur prej kohësh vendin e vet në kujtesën e kinemasë. Ka edhe një Oscar, bashkë me një listë të gjatë çmimesh e nominimesh, por pesha e vërtetë e filmit nuk matet vetëm me trofe. Ajo matet me mënyrën si të lë pa qetësi pasi mbaron, një ndjesi që te publiku ynë, i mësuar me histori ku politika dhe interesi shpesh ecin dorë për dore, tingëllon çuditërisht e njohur. Dhe kjo nuk është pak.
Ku mund ta shikoni
Platforma zyrtare në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut dhe Mal të Zi (JustWatch/TMDB). TitraShqip nuk hoston dhe nuk linkon video.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
The Avengers (2012) – filmi që e bashkoi kaosin
Kur një kërcënim i papritur e vë botën në buzë të katastrofës, S.H.I.E.L.D. nis një mbledhje që tingëllon si recetë për përplasje po aq sa për shpëtim. The Avengers e shndërroi bashkimin e disa prej figurave më të mëdha të Marvel-it në një spektakël të zhurmshëm, të gjallë dhe çuditërisht të disiplinuar. Edhe sot mbetet një pikë referimi për filmat me ekip superheroik.
Lexo më tej
Roman Holiday: ikja e një princeshe që mbeti klasike
Në Romë, një princeshë e lodhur nga protokolli del për një natë dhe bën rrugë si çdo njeri i thjeshtë; aty nis edhe magjia e Roman Holiday. Filmi i William Wyler-it, i dalë më 26 gusht 1953, përzien romancën, komedinë dhe dramën me një lehtësi që ende funksionon sot. Për publikun shqiptar, mbetet një kujtesë elegante se liria shpesh ka çmim.
Ford v Ferrari: gara, egoja dhe çmimi i shpejtësisë
“Ford v Ferrari” mbetet nga ata filma që i rezistojnë kohës pa u zbehur, sepse nuk flet vetëm për makina, por për krenari, presion dhe marrëdhënie njerëzore nën timon. I publikuar më 13 nëntor 2019, filmi i James Mangold bashkon Matt Damon dhe Christian Bale në një duel të ndezur që ende funksionon sot me të njëjtën fuqi.
22 vjet pas daljes, “Eternal Sunshine of the Spotless Mind” mbetet plagë e ëmbël e kinemasë
Kur një kujtim fillon të zhduket, filmi i Michel Gondry-t e kthen dashurinë në një pyetje të dhimbshme: a do ta fshinte njeriu vërtet dikë që ende e do? I dalë më 19 mars 2004, ky miks sci-fi, drame dhe romance ka mbetur një nga titujt më të veçantë të viteve 2000, me Jim Carrey dhe Kate Winslet në qendër të tij.