Kur zyrat bëhen skenë e një komedie të hidhur: “The Apartment”
Në vitin 1960, Billy Wilder e ktheu një apartament të thjeshtë në zemër të Nju Jorkut në një laborator të moralit, ambicies dhe vetmisë urbane. “The Apartment” doli më 21 qershor 1960 dhe mbetet një nga komeditë romantike më të mençura të kinemasë, me Jack Lemmon dhe Shirley MacLaine në qendër të saj.
Një apartament i zakonshëm, disa dera që hapen e mbyllen, dhe një lojë e ftohtë karriere ku njeriu bëhet më i vogël se dosjet mbi tryezë. “The Apartment” doli më 21 qershor 1960 si një komedi-dramë-romancë e drejtuar nga Billy Wilder, me Jack Lemmon në rolin e C.C. Baxter, Shirley MacLaine si Fran Kubelik dhe Fred MacMurray si Jeff D. Sheldrake. Filmi ka kohëzgjatje 126 minuta dhe mban vlerësime shumë të larta: 8.2 në TMDB, 8.3 në IMDb, 94% në Rotten Tomatoes dhe 94 në Metacritic.
Për publikun shqiptar, ky është nga ata filma që të kapin edhe sot, sepse flasin për zyrën si terren kompromisesh, për njeriun që lëshon pak nga vetja për të ngjitur shkallët, dhe për çmimin emocional që paguhet më pas. Mua personalisht më duket edhe më aktual kur e shoh me sy ballkanik: pak humor i hollë, pak turp, pak “hajt se kalon”, dhe pastaj vjen goditja. Në Prishtinë, Tiranë a Shkup, ky lloj cinizmi i butë për pushtetin dhe marrëdhëniet nuk tingëllon aspak i huaj.
Një apartament, një karrierë dhe një etikë që çahet ngadalë
Sipas përmbledhjes zyrtare, Bud Baxter është një nëpunës i vogël në një kompani gjigante sigurimesh në Nju Jork, derisa zbulon një mënyrë të shpejtë për të ngjitur shkallët: ua lë apartamentin drejtuesve për takimet e tyre jashtëmartesore. Ideja tingëllon komike, por Wilder e përdor si mekanizëm për të zbërthyer hipokrizinë e zyrës dhe zbrazëtinë intime të personazhit kryesor. Nuk është thjesht një lojë situatash. Është një tregti e vogël me ndërgjegjen.
Jack Lemmon e mban filmin me një energji të përmbajtur që kalon lehtësisht nga ironia në dhembje, ndërsa Shirley MacLaine i jep Fran Kubelik-ut një brishtësi që nuk i nënshtrohet kurrë plotësisht romantizmit të pastër. Fred MacMurray, në një prej roleve më të ftohta të karrierës së tij të njohur, e bën sistemin e korruptuar të duket i natyrshëm dhe madje i rregullt. Kjo është arsyeja pse filmi nuk vjetërohet shpejt. Brenda një historie të thjeshtë, ai mban një nerv moral shumë të mprehtë.
Pse Billy Wilder dhe ky kast mbeten të rëndësishëm
Billy Wilder ishte tashmë një emër i madh i kinemasë amerikane, dhe “The Apartment” e konfirmoi reputacionin e tij për komeditë me teh të mprehtë. Në këtë film, ai bashkon ndjeshmërinë romantike me satirën e punës moderne, duke krijuar një tonalitet që lëviz mes buzëqeshjes dhe sikletit. Për mua, kjo është forca e tij më e madhe: ai nuk e sheh qytetin si kartolinë, por si makineri që e shtrydh njeriun ngadalë.
Për publikun shqiptar, filmi ka edhe një lexim shumë tokësor. Shumëkush do ta njohë atë ndjesinë e uljes së kokës përballë shefit, të llogarisë që bëhet në heshtje, të humorit të hidhur që e mbulon paksa sikletin. Dhe pikërisht këtu qëndron arsyeja pse “The Apartment” ia vlen të rishikohet sot: sepse, ndonëse doli në 1960, ai flet ende për pushtetin, vetminë dhe çmimin e kompromisit me një saktësi që nuk ka nevojë për modë. Është një klasik që nuk kërkon zhurmë. Të godet qetë, dhe gjatë.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
Interstellar: kur kozmosi bëhet familje
Kur një vrimë krimbi hapet si një plagë e ndritshme mbi horizontin e së panjohurës, Interstellar nuk kënaqet të jetë thjesht film fantastiko-shkencor. Christopher Nolan e përdor hapësirën si pasqyrë për ankthin e shtëpisë, kohës dhe humbjes, dhe pikërisht aty filmi mbetet i freskët edhe sot. Mua personalisht më prek sa herë që e rishoh, sepse madhështia e tij vjen gjithmonë me një lëndim shumë njerëzor.
Lexo më tej
Pride & Prejudice, 21 vjet më pas: kur krenaria dhe ndjeshmëria mbeten të gjalla
“Pride & Prejudice” i Joe Wright doli më 16 shtator 2005 dhe mbetet një nga përshtatjet më të dashura të Jane Austen. Me Keira Knightley dhe Matthew Macfadyen në qendër, filmi e kthen historinë e Elizabeth Bennet dhe Mr. Darcy në një dramë romantike që nuk plaket lehtë. Edhe sot, ai vazhdon të flasë fort për familjen, klasën dhe zgjedhjet që bëhen nën presion.
Dallas Buyers Club: filmi që e bëri sëmundjen, paragjykimin dhe mbijetesën një goditje të drejtpërdrejtë
Në vitin 2013, Dallas Buyers Club doli si një dramë historike e ashpër, e ndërtuar mbi historinë e Ron Woodroof, një njeri krejt larg heroit klasik. Filmi i Jean-Marc Vallée-s, me Matthew McConaughey dhe Jared Leto në qendër, mbeti i paharruar për mënyrën si e trajtoi HIV/AIDS-in, paragjykimin dhe instinktin e mbijetesës.
“The Help” 15 vjet më pas: drama që mbetet e rëndë dhe aktuale
Kur “The Help” doli më 9 gusht 2011, ajo solli në qendër tre gra që jetonin në hije të një qyteti të ndarë nga racat dhe klasat. Sot, 15 vjet më vonë, filmi mbetet një dramë e fuqishme për dinjitetin, heshtjen dhe çmimin e së vërtetës. Për publikun shqiptar, është edhe një kujtesë se filmat e mirë nuk plaken lehtë.