“M - Eine Stadt sucht einen Mörder”: Berlini nën hije
Kur një qytet i tërë nis të kërkojë një vrasës, frika merr formën e vet më të ftohtë. “M - Eine Stadt sucht einen Mörder” i Fritz Langut, i dalë më 11 maj 1931, mbetet një thriller klasik gjerman që e bashkon policinë dhe botën e errët të nëndheshme në të njëjtën ndjekje. Edhe sot, ai flet fort për panikun moral, drejtësinë dhe turmën.
Një bilbil, një këngë e pafajshme dhe një hije mbi Berlin. Mjafton aq, që “M - Eine Stadt sucht einen Mörder” të shpërthejë si alarm i pandalshëm dhe ta mbajë shikuesin të mbërthyer deri në fund, sepse tensioni rritet pa pushim. Filmi i Fritz Langut doli më 11 maj 1931 dhe, me këtë, hyri në historinë e kinemasë si një nga thrillerët më të rëndësishëm evropianë, i ndërtuar mbi dramë, krim dhe një tension që nuk zbutet as pas 110 minutave. Mua personalisht më duket tronditës fakti që një film kaq i vjetër ruan ende aq shumë nerv. Për publikun shqiptar, sidomos për ata që e njohin mirë ndjesinë e qytetit kur përhapet lajmi i keq nga goja në gojë, filmi vjen me një forcë krejt të afërt.
Historia zyrtare ndjek Hans Beckertin, një vrasës serial që sulmon fëmijët, ndërsa qyteti i Berlinit nis një kërkim masiv për ta kapur. Por filmi nuk mbetet vetëm te policia. Bota e nëndheshme e ndjek. Kjo është arsyeja pse filmi mbetet i tmerrshëm edhe sot: krimi nuk trajtohet si episod i izoluar, por si plagë që përhap frikë, mllef dhe dëshirë për ndëshkim.
Fritz Lang dhe hija e një epoke të trazuar
Filmi mban firmën e Fritz Langut, regjisorit që e ndërton tensionin me precizion të ftohtë dhe me vështrim pothuaj kirurgjikal mbi shoqërinë. Peter Lorre spikat. Lorre e mban filmin mbi shpatulla me një interpretim që nuk kërkon simpati, por shqetësim; ai del para nesh si njeri i përçarë, i kapur mes tmerrit që shkakton dhe panikut që e gëlltit.
Edhe pse nuk po hyj në biografi të gjera, emri i Langut mjafton për të kujtuar pse filmi ka kaq peshë. I tërhequr vazhdimisht nga rrjetet e pushtetit, frikës dhe kontrollit, ai e shndërron qytetin në një makineri ndjekjeje, ku, sapo nis alarmi, askush nuk gjen qetësi. Mua më bezdis shpesh kur thrillerët mbështeten vetëm te ritmi; këtu jo. Këtu ritmi është i lidhur me ankthin, me vështrimet e njerëzve në rrugë, me ndjenjën se një qytet i tërë është bërë dëshmitar dhe gjykatës njëkohësisht.
Pse mbetet i fortë edhe sot
Me vlerësim 8.1 në TMDB, 8.3 në IMDb dhe 100% në Rotten Tomatoes, “M - Eine Stadt sucht einen Mörder” është një titull që nuk mbahet gjallë vetëm nga fama historike. Ai mbetet i rëndësishëm sepse ngre një pyetje që nuk vjetrohet: çfarë ndodh kur frika e përbashkët e shtyn shoqërinë të kërkojë zgjidhje të shpejta, të cilat mund të duken të nevojshme, por shpesh hapin rrugë edhe për pasoja të rrezikshme? Në një Prishtinë, Tiranë apo Shkup ku lajmet e rënda përhapen shpejt dhe njerëzit i komentojnë menjëherë në familje, te kafja ose në lagje, kjo logjikë e panikut tingëllon tepër e njohur.
Ky është film për t’u parë si klasik, jo si relike muzeu. Ai nuk i jep publikut rehati; e fut në një labirint ku krimi, frika dhe rendi publik përplasen pa mëshirë. Po, pikërisht pse.
Ku mund ta shikoni
Platforma zyrtare në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut dhe Mal të Zi (JustWatch/TMDB). TitraShqip nuk hoston dhe nuk linkon video.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
12 Years a Slave: kujtesa që nuk zbehet
Në një film si “12 Years a Slave”, dhuna nuk vjen vetëm si akt brutal, por si sistem që e shtyp njeriun ditë pas dite. Steve McQueen e ndërton historinë e Solomon Northup me një qetësi të ftohtë që të lë pa frymë, ndërsa Chiwetel Ejiofor e mban filmin mbi shpatulla me dinjitet të rrallë. Edhe sot, kjo dramë historike mbetet një nga ato vepra që nuk shikohen lehtë, por mbeten gjatë në mendje.
Lexo më tej
Gran Torino: filmi i Eastwoodit që mbeti i fortë
Kur një veteran kokëfortë dhe një adoleshent fqinj përplasen rreth një Gran Torinoje të vitit 1972, Clint Eastwood ndërton një dramë të ashpër, të ftohtë në sipërfaqe, por të mbushur me tension moral. Filmi i vitit 2008 doli më 12 dhjetor 2008 dhe edhe sot mbetet një nga rolet më të kujtuara të Eastwoodit, pikërisht sepse flet për fajin, paragjykimin dhe mundësinë e ndryshimit.
Cidade de Deus: ende e frikshme, ende e gjallë
Në Rio të viteve ’70, një aparat fotografik dhe një rrugë drejt krimit ndahen në mënyra që të mbeten në kujtesë gjatë. "Cidade de Deus" doli më 30 gusht 2002 dhe mbetet një dramë kriminale që e sheh varfërinë, ambicien dhe dhunën pa zbukurime. Për publikun shqiptar, filmi ruan një forcë të rrallë: tingëllon i largët, por në logjikën e tij është shumë i afërt.
The Prestige: obsesioni që nuk plaket
Në vitin 2006, Christopher Nolan solli një duel magjistarësh që nuk mbetet vetëm lojë skenike, por kthehet në garë të sëmurë për epërsi. The Prestige bashkon dramë, mister dhe sci-fi në një histori ku xhelozia, mashtrimi dhe sakrifica i shtyjnë personazhet drejt një fundi të errët. Edhe sot, filmi mbetet po aq i mprehtë sa herën e parë.