Schindler's List: kujtesë që nuk zbehet
Në pak orë film, Steven Spielberg e kthen historinë e Oskar Schindler-it në një provë të rëndë për sy, nerva dhe kujtesë. Schindler's List doli në vitin 1993, por pesha e saj nuk ka humbur; përkundrazi, sot lexohet edhe si rikujtim se si humanizmi mund të lindë në mes të errësirës më të madhe.
Një listë, shumë më tepër se emra
Ka filma që shihen. Ka edhe filma që të mbeten në trup, si një hije e gjatë që nuk të ndahet edhe pasi ekrani errësohet. Schindler's List i përket kësaj kategorie të dytë. Kur doli më 1993, ai nuk kërkoi të ishte thjesht një dramë historike me peshë; kërkoi të ishte dëshmi emocionale, një kujtesë e pamëshirshme për çfarë ndodh kur pushteti, frika dhe çnjerëzimi bëhen sistem.
Mua personalisht më godet fakti që filmi nuk e zbukuron aspak tmerrin. Spielberg e vendos historinë e Oskar Schindler-it në qendër të një bote ku jeta vlen pak dhe ku çdo akt i vogël njerëzor ka peshë marramendëse. Dhe kjo, për një publik ballkanik që ka jetuar me kujtesa kolektive të dhimbshme, nuk tingëllon si mësim i largët; tingëllon si paralajmërim. I ftohtë. I drejtpërdrejtë.
Konteksti historik si bosht dramatik
Përmbledhja zyrtare e filmit e thotë qartë: ai rrëfen historinë e vërtetë të biznesmenit Oskar Schindler, i cili shpëtoi mbi një mijë jetë hebrenjsh nga nazistët ndërsa ata punonin si skllevër në fabrikën e tij gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kjo premisë, në letër, mund të tingëllojë si bazë për një dramë të zakonshme historike. Por filmi nuk është i zakonshëm. Ai e trajton të vërtetën si plagë, jo si dekor.
Shikimi i tij sot, më shumë se tri dekada pas daljes, e bën edhe më të qartë rëndësinë e tij. Nuk kemi të bëjmë me një titull që i takon vetëm muzeut të kinemasë. Është një klasik që mbetet aktual sepse flet për përgjegjësinë individuale në kohë kolektive krize. Në një sallë kinemaje në Tiranë, Prishtinë apo Shkup, ky film do të sillte po atë heshtje të rëndë që e njeh çdo publik kur historia del nga librat dhe ulet përballë tij. Heshtje e merituar. E vështirë.
Spielberg, toni dhe pesha e zhanrit
Steven Spielberg e drejton filmin me një disiplinë që nuk le hapësirë për sentimentalizëm të lirë. Dramë, histori dhe luftë bashkëjetojnë këtu jo si etiketa marketingu, por si tre shtylla që e mbajnë ngarkesën emocionale të rrëfimit. Toni është serioz, i përmbajtur, shpesh i ashpër. Dhe pikërisht ky përmbajtje e rrit forcën e tij, sepse filmi nuk ka nevojë të bërtasë për të lënë gjurmë.
Ajo që më pëlqen është se Spielberg nuk e trajton heroizmin si pozë. Oskar Schindler, i interpretuar nga Liam Neeson, mbetet figurë komplekse; Itzhak Stern i Ben Kingsley-t i jep filmit një qendër etike; ndërsa Ralph Fiennes, si Amon Goeth, e ngre kërcënimin në nivel pothuajse të padurueshëm. Në këtë treshe, filmi fiton një tension të vazhdueshëm, ku çdo skenë duket se mban mbi supe një peshë morale më të madhe se vetë dialogu.
Edhe kohëzgjatja prej 195 minutash nuk më duket e tepërt në këtë rast. Jo sepse filmi është i lehtë për t’u “gëlltitur”, por sepse tema kërkon hapësirë për të marrë frymë. Ai nuk është titull për t’u konsumuar si një episod pas pune. Është film për t’u përballuar. Dhe ky dallim ka rëndësi.
Pse mbetet klasik sot
Pas kaq vitesh, Schindler's List mbetet i rëndësishëm për dy arsye kryesore. Së pari, sepse e ruan fuqinë e dëshmisë njerëzore pa u dorëzuar ndaj melodramës së lirë. Së dyti, sepse e ngul në kujtesë idenë se edhe në një sistem brutal, një njeri mund të zgjedhë ndryshe. Jo çdo film e mban këtë ide pa e banalizuar. Ky po.
Unë nuk e prisja që ritmi i tij, megjithë seriozitetin, të më mbante kaq të përqendruar gjatë gjithë kohës. Por e bëri. Dhe kjo ndodh sepse filmi nuk kërkon thjesht vëmendje; kërkon pjesëmarrje morale. Ai nuk të lejon të rrish rehat në distancë.
- Është i domosdoshëm për ata që duan kinema me peshë historike.
- Flet fort për kujtesën dhe përgjegjësinë njerëzore.
- Bën bashkë interpretim të fortë dhe regji të disiplinuar.
- Kërkon durim, por e shpërblen me thellësi.
Për kë e mban këtë barrë filmi?
Ky titull i shkon më shumë shikuesit që kërkon kinema serioze, të matur dhe reflektuese. Nëse dikush pret ritëm të lehtë, argëtim të shpejtë ose një përvojë pa tension emocional, ky film nuk është për atë humor. Por për ata që kërkojnë një vepër të madhe, të ndërtuar mbi histori të vërtetë dhe mbi dilema morale që nuk plaken, ai ia vlen plotësisht.
Po ashtu, për publikun shqiptar e ballkanik, filmi mund të lexohet edhe si kujtesë më e gjerë për çmimin e indiferencës. Kjo është arsyeja pse nuk më duket “vetëm” një film për Holokaustin; më duket një film për njeriun përballë çnjerëzimit. Dhe kjo e bën më të madh se korniza e tij historike.
Verdikti im
Schindler's List mbetet një nga ata filma që nuk i shikon thjesht për t’i vlerësuar, por për t’u përballur me ta. Është i rëndë, i gjatë, emocionalisht rraskapitës. Por pikërisht aty qëndron forca e tij. Për mua, ai ruan një status klasik jo sepse është “i rëndësishëm” në mënyrë abstrakte, por sepse ende arrin të flasë me qartësi të frikshme për dinjitetin, frikën dhe guximin.
Nëse e shikon sot, nuk merr vetëm një film të madh. Merr edhe një kujtesë që nuk lejon zbukurime.
Pikat e forta
- Regji e disiplinuar dhe e fuqishme.
- Aktrim i jashtëzakonshëm nga kasti kryesor.
- Toni i përmbajtur e bën më tronditës.
- Mbetet thellësisht aktual si kujtesë historike.
Pikat e dobëta
- Kohëzgjatja kërkon durim të madh.
- Pesha emocionale mund të jetë rraskapitëse.
- Nuk i përshtatet shikimit të lehtë apo rastësor.
Ku mund ta shikoni
Platforma zyrtare në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut dhe Mal të Zi (JustWatch/TMDB). TitraShqip nuk hoston dhe nuk linkon video.
Shkruar mbi të dhëna faktike nga redaksia e TitraShqip. Shpreh opinionin e autorit dhe nuk përmban as nuk promovon burime për shikim apo shkarkim.
Artikulli i radhës
Roman Holiday: ikja e një princeshe që mbeti klasike
Në Romë, një princeshë e lodhur nga protokolli del për një natë dhe bën rrugë si çdo njeri i thjeshtë; aty nis edhe magjia e Roman Holiday. Filmi i William Wyler-it, i dalë më 26 gusht 1953, përzien romancën, komedinë dhe dramën me një lehtësi që ende funksionon sot. Për publikun shqiptar, mbetet një kujtesë elegante se liria shpesh ka çmim.
Lexo më tej
The Avengers (2012) – filmi që e bashkoi kaosin
Kur një kërcënim i papritur e vë botën në buzë të katastrofës, S.H.I.E.L.D. nis një mbledhje që tingëllon si recetë për përplasje po aq sa për shpëtim. The Avengers e shndërroi bashkimin e disa prej figurave më të mëdha të Marvel-it në një spektakël të zhurmshëm, të gjallë dhe çuditërisht të disiplinuar. Edhe sot mbetet një pikë referimi për filmat me ekip superheroik.
Hocus Pocus: një Halloween që s’plaket
Tre motra shtriga, një Salem i zymtë dhe një natë Halloween-i ku gjithçka del nga binarët: “Hocus Pocus” e ndërton lojën e vet mbi kaosin, humorin dhe magjinë familjare. Edhe sot, filmi mbetet një klasik i çuditshëm dhe i dashur, me ritëm të gjallë, figura që të ngelen në mendje dhe një shije nostalgjie që funksionon po aq mirë në ekran sa edhe në kujtesë.
El secreto de sus ojos: një mister që nuk plaket
Kur një hetim i pazgjidhur kthehet në roman, kujtesa bëhet po aq e rrezikshme sa vetë e kaluara. El secreto de sus ojos i Juan José Campanellës përzien misterin, trilerin dhe dramën me një qetësi të ftohtë që të fut nën lëkurë. Mua personalisht më mbeti gjatë ajo ndjesi se disa plagë nuk mbyllen, vetëm ndryshojnë formë.